Chủ đề giáo pháp

Bốn Sự Thật Cao Quý — Khổ, Nguyên nhân của Khổ, Sự Diệt Khổ, và Con đường đưa đến Diệt Khổ. Nội dung bài pháp đầu tiên Đức Phật thuyết tại Lộc Uyển, được Ngài gọi là cốt lõi của toàn bộ giáo pháp.

Con đường tám ngành đưa đến đoạn tận khổ đau: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.

Không có một tự ngã thường hằng, độc lập trong năm uẩn. Bài kinh thứ hai Đức Phật thuyết — Kinh Vô Ngã Tướng — khiến năm anh em Kiều-trần-như chứng A-la-hán.

Mọi pháp hữu vi đều sinh diệt, không có gì tồn tại mãi. Lời dạy cuối cùng của Đức Phật: 'Các hành là vô thường, hãy tinh tấn chớ có phóng dật.'

Tính chất bất toại nguyện của mọi pháp hữu vi. 'Này các Tỳ-kheo, xưa cũng như nay, Ta chỉ nói lên sự Khổ và sự Diệt Khổ.'

Mười hai chi phần nhân duyên: 'Do cái này có mặt, cái kia có mặt.' Đức Phật gọi đây là pháp thâm sâu, khó thấy, khó chứng.

Năm nhóm cấu thành cái gọi là 'chúng sinh': sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Chấp thủ vào năm uẩn chính là khổ.

Bốn lãnh vực quán niệm: thân, thọ, tâm, pháp. Đức Phật gọi đây là 'con đường độc nhất' đưa đến thanh tịnh và chứng ngộ Niết-bàn.

Sự tỉnh giác, ghi nhận rõ ràng những gì đang xảy ra trong thân và tâm ngay giây phút hiện tại — nền tảng của mọi pháp hành.

Mười sáu bước quán niệm hơi thở — pháp môn Đức Phật gọi là 'sự an trú tịch tĩnh và thù thắng', chính Ngài thường an trú trong đó.

Bốn thiền sắc giới và bốn thiền vô sắc — sự an trú của tâm nhất cảnh, nền tảng cho tuệ quán phát sinh.

Nền tảng đạo đức của con đường: năm giới cho cư sĩ, và giới bổn đầy đủ cho hàng xuất gia. 'Giới là nơi nương tựa, là cội gốc của mọi thiện pháp.'

Hành động có chủ ý dẫn đến quả báo tương ứng. 'Chúng sinh là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự nghiệp.'

Vòng sinh tử tương tục không có khởi điểm có thể nhận biết. 'Nước mắt các ngươi đã đổ trong luân hồi còn nhiều hơn nước bốn biển.'

Sự đoạn tận tham, sân, si — mục đích tối hậu của phạm hạnh. 'Có cái không sinh, không hiện hữu, không tạo tác, không hữu vi.'

Lòng thương yêu không giới hạn với mọi chúng sinh. 'Như mẹ hiền bảo vệ đứa con duy nhất bằng chính mạng sống mình, hãy tu tập tâm từ vô lượng với muôn loài.'

Bốn phạm trú: Từ, Bi, Hỷ, Xả — bốn tâm rộng lớn không giới hạn, đưa đến tái sinh cõi Phạm thiên.

Hạnh cho đi — bước đầu tiên trên con đường, và là Ba-la-mật đầu tiên trong mười Ba-la-mật của Bồ-tát.

Sự từ bỏ chấp thủ, không nắm giữ. 'Tất cả các pháp không đáng để chấp thủ.'

Ba gốc rễ bất thiện — cội nguồn của mọi khổ đau. Đoạn tận ba pháp này chính là Niết-bàn.

Cách hoá giải cơn giận. 'Dù bọn cướp có cưa ngươi ra từng khúc, ai khởi tâm sân hận, người ấy không thực hành lời dạy của Ta.'

Đức Phật kể lại chính Ngài đã đối diện sợ hãi ra sao khi tu tập trong rừng, và dạy cách vượt qua.

Lời nói chân thật, hoà hợp, nhu hoà, đúng thời. Đức Phật dạy chỉ nói điều chân thật, có lợi ích, và đúng lúc — dù người nghe có ưa hay không.

Lời dạy cho người tại gia: bổn phận trong gia đình, cách làm ăn chân chính, quản lý tài sản, chọn bạn, và bốn nguồn hạnh phúc.

Tôn giả Ānanda thưa: 'Bạch Thế Tôn, thiện hữu là một nửa phạm hạnh.' Đức Phật đáp: 'Chớ nói vậy, Ānanda! Thiện hữu là TOÀN BỘ phạm hạnh.'

Bảy yếu tố giác ngộ: Niệm, Trạch pháp, Tinh tấn, Hỷ, Khinh an, Định, Xả — chuỗi phát triển tự nhiên dẫn đến giải thoát.

Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ — năm khả năng cần tu tập, khi thuần thục trở thành năm sức mạnh không gì lay chuyển.

Năm chướng ngại che lấp tâm: tham dục, sân hận, hôn trầm thuỵ miên, trạo cử hối quá, và nghi.

Mười sợi dây trói buộc chúng sinh vào luân hồi. Đoạn trừ dần các kiết sử này chính là bốn quả Thánh: Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, A-la-hán.

Dự lưu (Sotāpanna), Nhất lai (Sakadāgāmī), Bất lai (Anāgāmī), và A-la-hán (Arahant) — bốn chặng chứng ngộ trên đường giải thoát.

Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp — nơi thế giới sinh khởi và cũng là nơi nó đoạn diệt.

Nỗ lực đúng mức — không quá căng cũng không quá chùng, như dây đàn phải vừa độ mới phát ra âm thanh hay.

Không thấy như thật Bốn Sự Thật — chi phần đầu tiên của duyên khởi và là gốc rễ sâu nhất của luân hồi.

Khát ái — nguyên nhân của khổ theo Tập đế: dục ái, hữu ái, phi hữu ái. 'Người thợ làm nhà, ngươi đã bị thấy!'

Lời dạy cho người sắp lâm chung và cách quán niệm về cái chết — pháp môn niệm sự chết (maraṇasati).

Sáu pháp hoà kính, bảy pháp bất thối, và cách giải quyết tranh chấp trong Tăng chúng. 'Hạnh phúc thay chúng Tăng hoà hợp.'

Ba mươi mốt cõi hiện hữu — từ địa ngục đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng — và những cuộc gặp gỡ giữa Đức Phật với chư thiên.

Sáu thắng trí, trong đó Đức Phật nhấn mạnh chỉ có Lậu tận trí là thần thông cao quý nhất — còn thần biến thì Ngài nhàm chán, hổ thẹn.

Sáu mươi hai loại tà kiến được Đức Phật phân tích trong Kinh Phạm Võng, và chánh kiến là gì theo lời Tôn giả Sāriputta.

Con đường giữa, tránh hai cực đoan: đắm mình trong dục lạc và tự hành xác khổ hạnh. Lời mở đầu bài pháp đầu tiên của Đức Phật.