Jātaka 547 — Ðại Vương Vessantara

Đang tải nội dung…

Duyên khởi hiện tại

(Tiền thân Vessantara)

Phu-sa-tì, mỹ hậu huy hoàng...,

Chuyện này bậc Ðạo Sư kể trong lúc trú gần thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ) về một cơn mưa lớn.

Lúc bậc Ðạo Sư đang chuyển Pháp luân trên đường dẫn đến thành Ràjagaha (Vương Xá), nơi đó Ngài trú mùa đông cùng Trưởng lão Udàyi (Ưu-đà-di) dẫn đường, và được hai mươi ngàn Thánh đệ tử hầu cận, Ngài đi vào thành Kapilavatthu. Ngay lập tức các vương tử dòng Sàkya (Thích-ca) tụ tập lại để đón vị trưởng tộc của họ.

Họ quan sát nơi cư trú của đức Thế Tôn và bảo:

- Rừng Cây đa này thật là một nơi an lạc xứng đáng với một vị Thích-ca.

Rồi họ làm đủ mọi vật dụng thích hợp để bảo vệ nơi ấy chuẩn bị sẵn sàng nghênh đón Ngài với những bó hoa thơm ngát trong tay. Trước hết họ đưa các thiếu nhi nam nữ trong thành mặc áo quần đẹp nhất, kế đó là các vương tôn công chúa đến kính lễ đức Thế Tôn với hương hoa thơm ngát và theo hầu đức Thế Tôn đến tận rừng Cây đa, nơi đó đức Thế Tôn an tọa được hai mươi ngàn Thánh đệ tử vây quanh bảo tọa dành cho Ngài.

Bấy giờ dòng họ Thích-ca là một bộ tộc kiêu mạn và cứng đầu nghĩ thầm: "Nam tử Siddhattha trẻ tuổi hơn ta, đó là em ta, cháu gọi ta bằng chú, bằng ông". Vì thế họ bảo các vương tử trẻ tuổi:

- Các anh hãy kính lễ người ấy, còn chúng tôi chỉ muốn ngồi sau các anh.

Trong khi họ ngồi yên đó không muốn làm lễ chào Ngài, đức Thế Tôn biết ý định của họ, nghĩ thầm: "Thân tộc ta không kính lễ ta, được rồi, ta sẽ làm cho hội chúng kính lễ". Do đó Ngài khởi lên một định lực nhờ thần thông vụt lên không trung và làm như thể phủi bụi trên chân Ngài lên đầu họ, thực hiện một phép thần kỳ như Thần thông Song hành dưới gốc cây xoài có cục u (Yamaka Patihariya: số 483 Tiền thân Sarabha-miga, tập V).

Vua cha thấy việc kỳ diệu này liền nói:

- Bạch Ngài, vào ngày Ðản sinh của Ngài, khi trẫm thấy chân Ngài đặt lên đầu Bà-la-môn Kèladevala đến kính lễ Ngài, trẫm đã kính lễ Ngài, đó là lần đầu. Vào ngày Lễ Cày ruộng, khi Ngài ngự trên vương tọa dưới bóng cây hồng đào, trẫm thấy bóng cây ấy không lay động, trẫm cũng kính lễ dưới chân Ngài và đó là lần thứ hai. Và bây giờ nữa, trẫm thấy một phép mầu mà trẫm chưa từng thấy trước kia, nên trẫm lại kính lễ chân Ngài: đây là lần thứ ba.

Nhưng khi vua cha đã kính lễ như vậy thì không một vị Sàkya nào có thể ngồi yên và tự kiềm chế được nữa, tất cả bọn họ đều kính lễ Ngài.

Sau khi đã làm cho cả thân tộc kính lễ Ngài như vậy đức Thế Tôn từ trên không hạ xuống ngồi trên chiếc bảo tọa đã soạn sẵn. Khi đức Thế Tôn đã an tọa, đám thân tộc của Ngài đã được sáng trí và cùng ngồi xuống với tâm an tịnh.

Lúc ấy một vầng mây lớn nổi lên và bùng ra thành một trận mưa lớn: mưa màu hồng đổ trút xuống ầm ầm, những ai muốn ướt đều được ướt sũng, còn ai không muốn thì chẳng có giọt nào rớt trên mình. Mọi người thấy vậy đều rất kinh ngạc trước phép mầu và đồng kêu to với nhau:

- Thật kỳ diệu thay, thật hy hữu thay! Hãy nhìn thần lực của chư Phật! Cơn mưa lớn này đang trút xuống đám thân tộc của Ngài!

Nghe vậy, đức Phật bảo:

- Này các Tỷ-kheo, đây không phải là lần đầu tiên một trận mưa lớn trút xuống đám thân tộc của Ta.

Và rồi theo lời thỉnh cầu của hội chúng, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Chuyện quá khứ

I. THÁI TỬ RA ÐỜI

Một thuở nọ, vị vua có tên Sivi ngự trị ở kinh thành Jetuttara, trong vương quốc Sivi. Ngài có một vương tử là Sañjaya. Khi chàng đến tuổi trưởng thành, vua cha kết duyên chàng với công chúa Phusatì, con gái vua Madda, rồi giao vương quốc cho chàng và phong Phusatì làm chánh hậu.

Mối liên hệ đời trước của nàng với thế giới này như sau:

Cách đây chín mươi mốt kiếp, một bậc Ðạo Sư ở thế gian có danh hiệu là Vipassi (Tỳ-bà-thi). Trong lúc Ngài an trú tại Vườn nai Khema (Thái Hòa) gần thành Bandhumati, một vị vua gởi tặng vua Bandhuma một chuỗi vàng trị giá một trăm ngàn đồng tiền cùng khúc gỗ quý trầm hương (chiên-đàn).

Bấy giờ vua ấy có hai con gái, và vì muốn tặng bảo vật cho hai con, vua ban khúc gỗ trầm hương cho cô chị, và chuỗi vòng vàng cho cô em. Nhưng cả hai cô đều không muốn dùng các tặng vật này cho mình, và có ý định dâng chúng lên bậc Ðạo Sư để tỏ lòng tôn kính, họ liền tâu vua cha:

- Tâu phụ vương, chúng con muốn dâng gỗ trầm hương và chuỗi vàng này lên đấng Thập Lực (Dasabala).

Vua cha thấp thuận việc này. Vì thế công chúa chị nghiền bột gỗ trầm hương và đổ bột ấy vào một hộp bằng vàng. Còn công chúa em bảo lấy chuỗi vàng làm thành một vòng vàng đeo cổ và đặt vào một hộp bằng vàng.

Sau đó hai nàng cùng đi đến thảo am ẩn sĩ trong Vườn nai, cô chị kính cẩn rảy bột trầm hương lên kim thân của đấng Thập Lực, và rắc phần bột còn lại trong nội thất của Ngài cùng cầu nguyện:

- Bạch Ngài, trong thời vị lai, tiện nữ ước mong làm mẹ một vị Phật như Ngài.

Công chúa em kính cẩn đặt lên kim thân của đấng Thập lực chuỗi vòng cổ được làm từ vòng vàng ấy và phát nguyện:

- Bạch Ngài, tiện nữ ước mong chuỗi kim hoàn này không rời thân mình cho đến ngày tiện nữ đắc Thánh quả.

Và bậc Ðạo Sư đã ban các điều nguyện ước ấy sau khi mạng chung, cả hai nàng đều tái sinh vào thiên giới. Cô chị từ thiên giới đến thế giới loài người rồi trở lại thiên giới, sau chín mươi mốt kiếp, nàng đã trở thành vương hậu Màyà, mẹ của đức Phật.

Còn cô em cũng tái sinh liên tiếp như vậy, vào thời đấng Thập Lực Kasspa (Ca-diếp), nàng trở thành con gái vua Kiki. Lúc mới sinh đã có hình chiếc vòng trên cổ và vai nàng, dung sắc diễm lệ như tranh vẽ và được đặt tên Uracchadà.

Khi nàng lên mười sáu tuổi, nàng nghe lời thuyết Pháp của bậc Ðạo Sư, và đắc Sơ quả Dự lưu, và cùng ngày đó nàng đắc Thánh quả (A-la-hán) rồi thọ giới xuất gia và nhập Niết-bàn vô dư y.

Bấy giờ vua Kiki có bảy công chúa tên là: Samanì, Samanà, Thánh nữ Tỷ-kheo-ni Guttà, Tỷ-kheo-ni Dàsikà, Dhammà và Sudhammà. Và nàng thứ bảy là Sanghadàsì.

Vào thời đức Phật Gotama xuất hiện bảy chị em này: Khemà, Uppalavannà, thứ ba là Patàcàrà, Gotamì, Dhammadinnà, thứ sáu là Mahà-màyà. Trong đám chị em này thứ bảy là Visàkhà. Ðây là các nữ Đại đệ tử của Ngài.

Kệ ngôn

1. Phu-sa-tì, mỹ hậu huy hoàng, Mười ước nguyện nay trẫm tặng nàng, Hãy chọn điều gì nàng nhận thấy 2. Vạn tuế Sak-ka, đấng Ngọc hoàng, Tội gì thần thiếp lỡ tay làm Khiến ngài đày thiếp xa thiên giới 4. Tống biệt nàng nay đã đến thì, Tử thần đang đến phút phân kỳ, Trẫm ban ái hậu Mười điều ước, 6. Ðôi mắt huyền mơ tựa mắt nai, Như nhung đen nháy, cặp mày ngài, Phu-sa-tì ấy là tên thiếp, 7. Thiếp mong có được một hoàng nam, Vua chúa kiêng oai, tiếng lẫy lừng, Hòa nhã, nhân từ, tâm rộng lượng, 8. Trong khoảng thời gian thiếp thọ thai, Ước mong giữ trọn tấm hình hài, Toàn thân thiếp được luôn kiều diễm 9. Ðế Thích, thiếp mong ngực gợi tình, Xin được nhuốm bạc mái đầu xanh, Tấm thân bồ liễu luôn hoàn hảo, 10. Giữa tiếng hạc rền, khổng tước vang, Cung nhân hầu cận đẹp quanh nàng, Thi sĩ ca nhân đồng tán tụng, 12. Mười ước nguyện kia, hỡi nữ hoàng, Phải biết rằng ta đã tặng nàng, Mỹ nương đến xứ Si-vi nọ 13. Phán vầy chúa tể các Thiên thần, Phu tướng Su-ja, đại đế vương, Ðược gọi Và-sa-va mỹ hiệu, 14. Kế đó nàng công chúa tái sinh Phu-sa-tì được rước về thành Je-tut-ta ấy là tên gọi, 15. Trong lòng mười tháng mẹ mang con, Ðám rước ngày kia khắp phố phường, Khi đến khu dân cư Vệ-xá, 16. Tên ta chẳng phía mẹ đưa ra, Cũng chẳng phát từ quý tộc cha, Vì được sinh trên đường Vệ-xá, 17. Khi ta còn trẻ, tuổi còn thơ Chỉ khoảng chừng lên tám tuổi dư, Trên thượng lầu ta trong nội điện, 18. Nếu người nào đến hỏi xin cho Máu, thịt, tim và con mắt ta, Ta sẽ cho thân, tim, máu, mắt, 19. Trong khi ta nghĩ ngợi trầm ngâm Như vậy cùng toàn thể bản thân, Quả đất vững bền kia rúng động, 20. Các đạo sĩ kia, rậm tóc, lông, Răng dơ, đầu phủ bụi màu hồng, Cớ sao giơ cả hai tay nọ, 21. Bảo vật chúng thần vẫn khát khao Cứu toàn dân tộc ấy, muôn tâu, Con voi tối thượng phò nguy khốn, 22. Bố thí, ta không hề chối từ Vật kia Ðạo sĩ muốn ta cho, Cao sang bảo vật phò vua ngự, 23. Vua, vị cứu tinh dân tộc ngài, Nhẹ nhàng bước xuống khỏi lưng voi, Hy sinh bố thí, đầy hoan hỷ 24. Lúc ấy khắp nơi thật hãi hùng Người người cảm thấy rợn da lông, Khi ngài bố thí con voi báu 25. Lúc ấy khắp nơi thật hãi hùng, Người người cảm thấy rợn da lông, Khi ngài bố thí con voi báu 27. Tiếng thét lớn kia cứ vọng vang Tai nghe như vậy thật kinh hoàng Khi vua bố thí con voi báu, 28. Tiếng hét lớn kia cứ vọng vang Tai nghe như vậy thật kinh hoàng, Khi vua bố thí con voi báu 34. Với quạt đuôi trâu rừng, ngọc trang hoàng, Ðã dẫm nát tan mọi quân cừu địch, Hung hãn, ngà dài, toàn thân trắng bạch Như tuyết trên đỉnh núi Ke-là-sa, 37. Tâu Ðại vương, bạn của toàn dân chúng, Xin cho biết sao xảy ra hành động Bởi vương nhi là dòng dõi vương gia, 39-40. Vâng, ta chẳng màng quốc độ, ngai vàng, Ta quyết không đày trẻ khỏi quê hương, Thái tử ta chẳng chút nào lầm lỗi, Ta cũng không muốn vâng lời dân nói, 41-42. Không, ta chẳng màng quốc độ, ngai vàng, Ta quyết không đày trẻ khỏi quê hương, Thái tử ta chẳng có gì lầm lỗi, Ta cũng chẳng muốn vâng lời dân nói, 45. Người không xứng dù bất kỳ hình phạt, Dù kiếm, đao hay phải vào ngục thất, Song hãy đuổi người ra khỏi giang sơn, 46. Hãy xem đây ý nguyền toàn dân chúng Và chính ta không thể nào phủ nhận, Song cho chàng hạnh phúc một đêm thôi 48. - Ngươi hãy đi nhanh và bảo Vương nhi Lời ta nhắn thần dân đầy căm phẫn, Và tất cả đều đồng lòng chấp thuận, 49-50. Ug-ga, vương tử, Vệ-xá, La-môn, Quản tượng, quản xa, lính bộ, vệ quân, Tất cả dân thôn quê cùng thành phố Ðã cùng nhau kéo về đây rầm rộ, 51. Sau khoảng thời gian chỉ một đêm nay, Khi bình minh vừa ló dạng ngày mai, Toàn dân chúng sẽ cùng nhau tụ họp, 52. Sứ giả này được lệnh chúa Si-vi, Liền vội vàng đem sứ mạng ra đi, Cởi con voi có mang đầy gươm giáo, Ngát dầu thơm và rỡ ràng xiêm áo, 54. Gã nhìn ngắm hạnh phúc sao Vương tử Cư trú trong lãnh thổ thật bình yên Như Và-sa-va, chúa tể chư Thiên, 58. Dân thị thành cùng tất cả toàn dân Ðồng một lòng, nổi lên cơn thịnh nộ, Ug-ga, Vệ-xá, La-môn, vương tử, 59. Quản tượng, quản xa, vệ sĩ, bộ binh, Dân làng quê cùng dân chúng thị thành Nay rầm rộ kéo về đây đồng loạt, 60. Sau khoảnh khắc một đêm nay thấm thoắt, Khi bình minh vừa đến rạng ngày mai Ðã quyết lòng đến từng đám đông người 62-63. Ug-ga, Ðạo Sĩ, quản xa, Vương tử, Quản tượng, vệ quân, Vệ-xá, bộ binh Kéo về kinh và nổi trận lôi đình Về việc ngài đã đem cho báu vật, 64. Chính mắt và tim ta cũng muốn cho, Sao chẳng cho gì không phải của ta, Hoặc vàng ròng, hoặc kho tàng, đá quý, 65. Nếu có người nào đi đến hỏi ta Ta sẽ cho luôn cả tứ chi mà Lòng chẳng ngập ngừng dù trong phút chốc, 66. Nay thần dân xin cứ đuổi ta ra, Nay thần dân xin hãy cứ giết ta, Hoặc cứ chặt thân ta thành bảy khúc, 67-68. Ðây là ý nguyền của dân chúng Si-vi, Họ bảo thần đến nói Chúa công nghe, Ở bên đồi À-rañ-ra ấy Có dòng suối Kon-ti-mà-rà chảy, Ðến miền kia, Chúa thượng hãy đăng trình, 69. Vậy ta sẽ đi cùng con đường ấy Như những kẻ xưa nay làm việc quấy, Nhưng trước tiên để bố thí cúng dường, 73. Hãy đem phân phát của cải kho vàng Tương xứng với điều lợi ích cho nàng, Không nơi nào an toàn hơn nơi đó, 74. Hỡi Mad-dì, hãy yêu quý con nàng, Cùng phụ vương, mẫu hậu của phu quân, Ðối với người sẽ là chồng nàng đó, 75. Còn nếu không ai muốn hỏi cưới nàng Sau khi ta đã khuất bóng trên đường, Hãy tìm một phu quân cho nàng nữa, 78. Tâu Chúa công, chẳng chút nào thích hợp Nếu chỉ riêng chàng ra đi đơn độc, Dù cuộc du hành chàng sẽ tới đâu, 80. Hãy đốt lên ngọn lửa hồng đỏ rực, Ngọn lửa nào thật hung tàn đệ nhất, Thà thiếp chết kia trong ngọn lửa hồng 81. Cũng như ở phía sau mình voi nọ, Vẫn thường thấy một nàng voi là vợ Di chuyển qua các đèo, núi, hay rừng, 82. Cùng các con, thiếp sẽ theo chàng mãi Ði bất cứ nơi nào chàng dẫn lối, Thiếp sẽ không làm gánh nặng cho chàng, 83. Khi chàng thấy các con chàng xinh đẹp Và nghe lời chúng chuyện trò tíu tít, Trong khu rừng xanh tốt với muôn hoa, 84. Khi nhìn thấy con xinh tươi chạy nhảy, Và nghe lời chúng chuyện trò vang dậy Trong khu rừng xanh tốt với muôn hoa, 85. Khi chàng thấy các con thơ xinh đẹp Và nghe lời chúng chuyện trò tíu tít, Trong ngôi nhà diễm lệ của đôi ta, 86. Nhìn thấy các con thơ chơi mải miết, Và nghe lời chúng chuyện trò tíu tít, Trong khu rừng xanh tốt với muôn hoa, 87. Khi nhìn các con điểm trang rực rỡ Và ngắm chúng đem về bao hoa nở Trong ngôi nhà diễm lệ của đôi ta, 88. Khi nhìn các con chơi đùa rộn rã, Và ngắm chúng đem về bao hoa lá Trong ngôi nhà diễm lệ của đôi ta, 89. Khi chàng thấy các con đang nhảy múa, Và mang về những vòng hoa rực rỡ Trong ngôi nhà diễm lệ của đôi ta, 90. Khi chàng ngắm chúng chơi đùa nhảy múa, Và đem về những vòng hoa rực rỡ Trong ngôi nhà diễm lệ của đôi ta, 91. Ông voi già có tuổi chừng sáu chục Phiêu bạt lang thang hoàn toàn cô độc, Trong khu rừng đầy cỏ mọc hoang sơ, 92. Ông voi già có tuổi chừng sáu chục Về buổi chiều vẫn lang thang cô độc, Và ra đi vào buổi sáng tinh mơ, 93. Khi chàng ngắm ông voi già trưởng thượng, Ðem theo cả đàn voi con tùy tướng, Voi sáu mươi, và nghe tiếng thét to, 94. Khi chàng ngắm bầy thú hoang gầm rống, Cùng mọi vật mà lòng chàng ước vọng, Và không gian rộng rãi của rừng thưa, 95. Ðàn hươu nai kéo về lúc chiều tối, Nhảy nhót múa may từng bầy ếch nhái, Và nơi nơi nở rộ cả muôn hoa, 96. Khi chàng nghe suối sông reo ào ạt, Và biết bao loài thần tiên ca hát, Tin thiếp đây, chàng sẽ chóng quên là 97. Khi chàng nghe tiếng cú mèo đang hú Trong hang sâu chốn núi rừng cư trú, Chắc chắn rằng chàng sẽ chẳng nhớ ra 98. Loài trâu rừng cùng với loài tê giác, Làm cho cả khu rừng vang tiếng nhạc, Loài cọp beo và sư tử gầm gừ 99. Khi chàng thấy trên non cao chót vót Chim công trống múa men và nhảy nhót Trước cả bầy công mái thật nên thơ, 100. Nhìn công trống noãn sinh kia nhảy múa, Xòe đôi cánh đẹp huy hoàng rực rỡ Trước cả bầy công mái thật nên thơ, 101. Chim công trống với cổ màu xanh đỏ Nhìn công trống vụt lên và nhảy múa Trước cả bầy công mái thật nên thơ, 102. Khi núi rừng ở vào mùa đông giá, Chàng ngắm nhìn các cây hoa rộ nở, Các mùi hương ngào ngạt nhẹ nhàng đưa, 103. Khi núi rừng ở vào mùa đông giá Chàng ngắm nhìn các cây hoa rộ nở, Hương sen, Bim-ba, Ku-ta thoảng đưa, 104. Khi núi rừng ở vào mùa đông giá Chàng ngắm khu rừng muôn hoa đua nở Và hoa sen rộ nở ở quanh ta, 105. Bà nghe tiếng vương phi và vương tử Lời hai vị đang hàn huyên tâm sự Bà bật ra tiếng kêu khóc thảm thương 106 -107.- Ta bảo thà ta phải dùng độc dược Hoặc là ta phải nhào đầu xuống vực, Hoặc thắt dây thòng lọng ở cổ ta, 108 -109. Chuyên cần, bố thí và ly tham dục, Ðược tất cả các địch vương kính phục, Danh vọng huy hoàng vang dội gần xa, 110. Là điểm tựa của song thân phụ mẫu, Biết kính trọng bậc đàn anh trưởng lão, Sao thần dân đuổi Ves-san-ta-ra, 11I-112. Được phụ vương và mẫu hoàng ái mộ Cùng tất cả đám bà con dòng họ, Ðược quý yêu bởi tất cả thân bằng, Cả quê hương cùng tất giang sơn, 113. Giống như đám xoài kia rơi xuống đất, Như bạc tiền đã phung phí tiêu tan, Vương quốc ngài cũng sụp đổ điêu tàn, 114. Rồi giống như chim thiên nga cánh gãy Khi các nguồn suối nước cạn khô dần, Bị bỏ rơi bởi tất cả quần thần, 116. Biểu tượng của toàn dân, vương tử đó, Nếu ta truyền lưu đày nơi gian khổ, Là ta tuân phận sự của hoàng gia, 117. Xưa biết bao đoàn quân hầu hộ tống Với cờ xí huy hoàng bay lồng lộng, Như rừng cây nở rộ với muôn hoa, 118. Các hoàng giáp Gan-dhà-ra rực rỡ Khoác quanh con sáng ngời ngày xưa đó, Hay bừng lên đỏ sẫm lúc con đi, 120. Ngày xưa con được tẩm ngát trầm hương, Ðược đánh thức bằng vũ khúc, ca xang, Nay làm sao khoác tấm da thô nhám, 125. Nàng có đôi chân yếu với tay mềm, Ðứng bình yên trong hạnh phúc êm đềm, Nay làm sao nàng công nương mỹ lệ 126 -127. Nàng có đôi chân yếu với tay mềm, Nàng sống xưa trong hạnh phúc êm đềm, Loại hài xưa nàng mang êm dịu nhất Vẫn làm đau đôi chân nàng gót ngọc, 128. Ngày xưa kia ở giữa ngàn nữ nhi Nàng cất bước vòng hoa đeo lủng lẳng, Nay làm sao giữa khu rừng hoang vắng 130 -131. Nàng rùng mình lo sợ tiếng thiên xa, Hoặc run run như kẻ thấy tà ma Khi nghe tiếng cú kêu gào văng vẳng 132. Giống như chim nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, lũ chim non, Khi thiếp nhìn thấy nơi này trống vắng, 133. Giống như chim nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, lũ chim non, Thiếp gầy mòn, võ vàng khi nhìn thấy 134. Giống như chim nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, lũ chim non, Thiếp sẽ phát điên cuồng và ngây dại 135. Như diều hâu nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, bầy chim non Khi thiếp nhìn thấy nơi này trống vắng 136. Như diều hâu nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, lũ chim non, Thiếp yếu gầy, võ vàng khi nhìn thấy 137. Như diều hâu nhìn thấy tổ trống trơn Tất cả đều bị giết, lũ chim non, Thiếp sẽ phát điên cuồng và ngây dại 138. Như bầy hồng nga nọ đứng bên hồ, Làn nước kia nay biến mất, cạn khô, Thiếp sẽ sống trong khổ đau dằng dặc, 139. Như bầy hồng nga nọ đứng bên hồ, Làn nước kia nay biến mất, cạn khô, Thiếp sẽ gầy mòn, võ vàng héo hắt, 140. Như bầy hồng nga nọ đứng bên hồ, Làn nước kia nay biến mất, cạn khô, Thiếp sẽ hóa dại cuồng khi thấy mất 141. Và nếu Ðại vương đành tống xuất đi Khỏi quê hương, dù vô tội, vương nhi, Mặc dù thiếp đang khổ đau than thở 142. Nghe mẫu hoàng than khóc thật đau thương, Tất cả cùng nhau thẳng tiến vội vàng, Các cung phi dang đôi tay trước mặt 143. Và ở trong cung điện của ông hoàng Tất cả đều nằm la liệt ngổn ngang, Ðàn bà trẻ con nằm như cây cỏ 144. Và đến khi đêm ấy đã gần tàn Rạng ngày sau vừa lúc mặt trời quang, Khi ấy Ves-san-ta-ra Chúa tể 145. Ðem thức ăn cho những kẻ đói cơm, Ðem rượu nồng cho những bọn túy ông, Ðem y phục cho người cần y phục, 147. Vì thế quần chúng tựu tề chật ních Và nhanh chân nhảy múa với nô đùa, Khi Si-vi Chúa tể chính là vua 148. Chúng đã đốn nhào một cây đại thụ Ðứng vươn cao đầy quả chín trên cành, Khi quần chúng đuổi ra khỏi đất lành Vua vô tội Ves-san-ta-ra ấy, 149. Cây ban ước nguyện chúng đành đốn gãy Với bao điều ân huệ sẵn trong tay Ves-san-ta-ra vô tội thế này, 150. Chúng đã đốn cây thần ban điều ước Với tối cao ân huệ sẵn trong tay, Ves-san-ta-ra vô tội thế này 151-152. Quần chúng trẻ già, mọi người đủ cỡ Ðều khóc than và gào thét suốt ngày Ðồng giơ cao lên tất cả cánh tay, Khi chúa tể sẵn sàng đi biệt xứ, 153-154. Bà cốt, hoạn quan, cung nữ khóc thương Và thét gào suốt cả một ngày trường Ðồng giơ các cánh tay ra phía trước, Khi Ðại vương sẵn sàng rời đất nước, 155. Trong kinh thành tất cả bọn nữ nhi Ðồng than khóc và thét gào hôm ấy, Khi vị vua nước Si-vi vĩ đại 156. Bà-la-môn, khổ hạnh giả xưa nay Cùng tất cả những ai cần khất thực, Ðều giơ cao các cánh tay trước mặt Và thét to: "Thật hành động bạo tàn!" 157. Trong khi vua đem phước lộc phát ban Cho tất cả toàn kinh thành thừa hưởng, Và nay bị chính thần dân kết án 159. Mỗi con voi đều chở một chú nài Với dáo móc cầm trong tay hộ vệ, Nay nhìn Ves-san-ta-ra Chúa tể 160. Bảy trăm con ngựa ngài cũng phát không, Ðược tô điểm với yên cương láng bóng, Các ngựa Sindh, ngựa rặc nòi thuần chủng, 161. Mỗi ngựa đều được cỡi một tên quân Với cung kiếm trong tay đầy bạo dạn, Nay nhìn Ves-san-ta-ra Chúa thượng 162. Bảy trăm xe ngựa đầy đủ yên cương Với cờ xí rợp tung bay theo gió, Da hổ, báo, cảnh huy hoàng rực rỡ, 163. Mỗi xe đều được cỡi một quản xa Mang giáp bào, cầm cung nỏ sáng lòa, Nay nhìn Ves-san-ta-ra Chúa tể 164. Bảy trăm nữ nhi ngài cũng phát ban, Trên mỗi cỗ xe đều đứng một nàng Với chuỗi vàng và kim hoàn tô điểm, 165- 166. Với nữ trang và y phục xinh xinh Với eo lưng nhỏ bé và thanh thanh, Ðôi mày cong và nụ cười tươi sáng, Với đôi mông tròn gợi tình duyên dáng, Nay hãy nhìn Chúa thượng Ves-san-ta 167. Bảy trăm bò ngài cũng đem phân phát, Với mỗi thùng đựng sữa đều bằng bạc, Nay hãy nhìn Chúa thượng Ves-san-ta 168. Bảy trăm nữ tỳ ngài đem cho hết Khi đám mày râu kêu vang tha thiết, Nay hãy nhìn Chúa thượng Ves-san-ta 169. Ngài ban ngựa voi, cỗ xe, nô lệ, Sau mọi việc kia xảy ra, tuy thế, Nay hãy nhìn Chúa thượng Ves-san-ta 170. Việc kia quả thật vô cùng kinh khủng, Ðã khiến cho lông tóc ta dựng đứng, Khi giờ đây Chúa thượng Ves-san-ta 173. Vì con làm nên tội với thần dân, Ðã phát ban hào phóng với tay con, Nên con đã bị toàn dân xét xử, 175- 176. Thưa mẹ hiền, con xin phép giã từ, Con bị đày ra khỏi xứ biệt cư, Vì tội lỗi đã làm cho dân chúng, Con bố thí với bàn tay hào phóng, Nay chiếu theo án lệnh của toàn dân 178-179. Mẹ cho phép con ra đi, Thái tử, Hãy nhận lời mẹ chúc lành vạn sự, Ðể Mad-dì và các cháu ở nhà, Nàng sẽ không làm lợi nữa bao giờ, Chân yếu, tay mềm, thân hình yếu đuối, 182. Con đừng đắp vỏ cây rừng làm áo Thay lụa tơ Ba-la-nại mượt mà, Công nương diễm phúc, đừng bước đi xa, 188. Còn nhiều loài dã thú khác hiểm nguy Phủ đầy lông chằng chịt lại đen sì, Chúng có thể trèo cây bắt người đấy, 189. Dọc theo bờ sông nước So-tum-ba Có loài trâu cư trú chốn giang hà Với cặp sừng thật to và nhọn hoắc 190. Thấy những đàn trâu vĩ đại thế này Ði lang thang qua rừng rậm đó đây, Như bò mẹ đi tìm con, khốn khổ, 191. Khi vượn khỉ trên cây tụ họp đoàn, Chúng sẽ làm con hốt hoảng kinh hoàng, Công chúa Mad-dì chẳng hề hiểu biết 192. Xưa mỗi lần tiếng hú của chó rừng Vẫn làm con thật run sợ hãi hùng, Nay phải sống ở trên đồi Vạn-cổ - Về những điều này thật là đáng sợ Mà cha đã cố trình bày cho rõ, Con sẵn sàng chấp nhận mọi điều kia, 196. Qua mọi đồi hoang và rừng cỏ dại, Xuyên suốt các đầm lau và khóm sậy, Với sức mình, con sẽ mở con đường, 197. Nàng nào muốn giữ chồng cho tốt đẹp, Phải làm xong phận sự mình trên hết, Phải sẵn sàng vò các cục phân bò, 199. Việc vặt vãnh cũng làm nàng lo lắng, Nàng thường ăn thứ cơm thừa canh cặn, Vì cuộc đời quả phụ thật kinh hoàng, 200-201. Bị quật ngã và dìm trong bụi bặm, Bị nắm tóc lôi thật là tàn nhẫn, Ðàn ông đều có thể đả thương nàng, 204-205. Ngay cả trong nhà giàu sang thịnh vượng Sáng ngời lên với bạc vàng vô tận, Lời đắng cay tuôn chảy mãi không ngừng Từ đám anh em hoặc các thân bằng, Chẳng khác gì vương quốc thiếu vị vua, Người sương phụ dù có mười anh ruột Cũng chỉ là tấm thân trần trùng trục, 208-209. Dấu hiệu cỗ xe: lá cờ phấp phới, Lửa được khói xông nên người biết tới, Ðất nước sáng danh nhờ các quốc vương, 210-211. Người vợ chia chung số phận với chồng, Dù được giàu sang hay chịu bần cùng, Danh vọng nàng được thần linh tán tụng, 212-213. Con vẫn quyết tâm nối gót theo chàng Dù khoác hoàng y con cũng chẳng màng, Làm hoàng hậu khắp thế gian chẳng thiết Ðời sương phụ than ôi, đầy kinh khiếp, 214. Quả thật vô tâm là những nữ nhi Lòng sắt đá nên không sao nhận thức Khi các vị lang quân đang khổ cực, 215. Khi chúa tể Si-vi bỏ quê hương, Để cất bước lưu đày ra khỏi nước, Con quyết sẽ cùng theo chàng cất bước, - Bé Jà-li, Kan-hà ấy thân yêu Với lòng con thật vô cùng quý giá, Chúng sẽ cùng con vào rừng cư trú, 225. Trước giờ ngủ trong vương cung nóc nhọn, Cửa khóa then cài thật là an ổn, Nay phải nằm ngay dưới gốc cây rừng, 228. Xưa được người phe phẩy quạt lông công, Hay quạt đuôi trâu rừng phủ rậm lông, Nay bị muỗi ruồi bọ sâu đốt cắn, Ðừng than khóc vì chúng con, cha hỡi, Xin phụ vương cũng đừng nên bối rối, Hai trẻ này cùng cha mẹ lên đường 232. Rồi Ves-san-ta-ra chính quốc vương, Lời ước nguyện đã hoàn thành như ý, Ðến trước song thân ngài đồng kính lễ 233. Rồi ngài ngự lên xa giá lẹ làng Ðược kéo đi nhờ một đoàn tuấn mã, Cùng vợ con, ngài lên đường vội vã 235. Khi ngài đi ra khỏi kinh thành ấy, Ngài đã quay đầu nhìn xem trở lại, Vì thế núi Tu-di lớn chuyển rung 236. Này Mad-dì, nhìn nơi thân yêu đó, Nơi chúng ta vừa cất bước ra đi, Ấy vương cung của chúa tể Si-vi, 237. Khi bốn Bà-la-môn bắt kịp ngài, Và muốn xin bầy ngựa, họ kêu nài, Ngài ban bầy ngựa kia ngay tại chỗ, 241. Này Mad-dì, nàng hãy bế Kan-hà Vì nó nhẹ và hãy còn thơ dại, Còn Jà-li là bé trai nặng đấy, 246. Khi cây rừng nhìn lũ trẻ khóc than, Cây cao vút bỗng sinh lòng ái ngại Cúi rạp mình đưa các cành đi tới 247. Lúc ấy Mad-dì reo lớn vui mừng, Nàng công chúa diễm kiều và rực rỡ, Khi nhìn thấy phép thần kỳ diệu đó 249. Thần Dạ-xoa thâu ngắn dặm trường Vì thương con trẻ gặp tai ương, Ce-ta quốc độ nay vừa đến 250. Cả đoàn đi đến xứ Ce-ta Gian khổ lộ trình quả thật xa, Vương quốc tràn trề đồ ẩm thực, 252. Ngày xưa trên võng kiệu, vương xa, Bà mệnh phụ kia được rước ra, Nay lúc Mad-dì đành rảo bước, 257. Xin cám ơn các ngài đầy ưu ái, Hãy bình tâm: ta thịnh vượng, khang an, Về phụ vương và quốc độ giang sơn 265-266. Ðây ta nhận quà trao từ các vị, Xin cảm ơn về thiện chí tràn đầy, Nhưng phụ vương đã tống xuất giờ đây Ta đi đến vùng núi đồi Vạn-cổ, 269. Ta không muốn nhờ các ngài dâng sớ Trình phụ vương nơi đây ta cư trú, Trong việc này, ngài không phải vua đâu, 271. Nếu trong xứ kia có thể xảy ra Một sự việc đầy kinh hoàng như thế, Ngài được dân xứ Ce-ta hộ vệ, 272. Ðất nước này đang thịnh vượng, phú cường Với dân chúng thật hào hùng, vĩ đại, Cầu xin ngài hãy quyết tâm ở lại 273. - Hãy nghe ta! Các vương tử Ce-ta Ta không có ý mong cầu ở lại, Vì ta đi như một người bị đuổi, Chẳng đến đây cầm quyền lực quân vương, 276-277. Ðây ta nhận quà do các vị trao Xin cám ơn thiện chí biết dường nào, Nhưng từ nay vua đuổi ta khỏi xứ, Ta ra đi đến vùng đồi Vạn-cổ, Xin các ngài hãy nói rõ cho ta, 278. - Vâng, chúng thần xin trình tâu Chúa tể Làm cách nào một vị vua xuất thế Nhờ lửa thiêng được an tịnh, tốt lành, 280. Dân Ce-ta với vẻ mặt thảm sầu Tất cả đều tuôn chảy những dòng châu, Khuyên Ðại vương đi thẳng đường phương Bắc, 281. Nơi kia ngài thấy núi Vi-pu-la, (Cầu phúc lành đi sát cạnh vương gia), Ðầy lạc thú với nhiều cây xanh ngắt 282. Khi đến nơi, ngài sẽ thấy bên mình (Cầu chúc ngài lần nữa được phúc lành) Ke-tu-ma, dòng nước sâu thăm thẳm 284. Và nơi kia, trên ngọn đồi khả ái, Bóng mát che, ngài sẽ thấy trĩu đầy Trái cây thơm như mật ngọt ngào thay, 285. Ngài sẽ thấy núi Na-li-ka nọ Và đó là vùng đất của quỷ thần, Nơi bầy chim cất tiếng hót hòa âm, 287-288. Kế đó cánh rừng dày như mây phủ, Bước chân lên giống như trên thảm cỏ, Cây đầy hoa và trái nặng trĩu cành Ở trên đầu che bóng mát tàng xanh, Hãy vào đó: sự rình mồi mong ngóng 289. Nơi kia khi rừng nở rộ ngàn hoa, Nghe rạt rào muôn vạn tiếng chim ca, Tiếng líu lo ở khắp nơi đây đó 290. Nếu ngài đi theo ngọn thác dần dần Cho đến khi lên tận chốn suối nguồn, Ngài sẽ thấy một hồ hoa sen phủ 291. Ðầy cá tôm, nơi trú ngụ an thân Dòng nước kia sâu thăm thẳm vô cùng Bền vững, thanh bình, tỏa mùi thơm dịu, Chẳng hơi nồng nặc làm ta khó chịu, 292. Nơi kia ngài xây dựng một thảo đường Hơi nghiêng về một chút hướng Bắc phương, Và từ am tranh ngài sắp xây cất, 293. Ngày xưa ở Kà-lin-ga, Jù-jà-ka chính tên Bà-la-môn, Sống đây với vợ còn son 294. Bọn đàn bà nọ mang bình Xuống sông chửi rủa chính danh của nàng, Cố làm ô nhục hồng nhan, 295. - Mẹ cô quả thật "cừu nhân", Và cha cô nữa cũng đồng "oan gia" Ðể cho một lão già nua 297. Đời cô quả thật chán chường Trong khi cô vẫn còn đang nõn nà, Kết duyên với một lão già, 298. Hỡi cô xinh đẹp, rõ ràng Mẹ cha cô quả bất nhân quá chừng, Nếu như con gái còn xuân 299. Lễ dâng lửa, lễ tế sinh Sau ngày sinh nhật hóa thành uổng công, Nếu như cô gái còn xuân 300-301. Hẳn nhà khổ hạnh La-môn Hay là ẩn sĩ đa văn, thiện hiền, Không còn cấu uế trần duyên 302. Như dao đâm thật đau lòng, Như là nọc rắn cháy nồng đốt thiêu, Song còn đau khổ hơn nhiều 304. Gái trai độ tuổi thanh niên, Sống cùng nhau chốn tư riêng thắm nồng Dứt ngay mọi nỗi đau buồn 305. Cô là con gái còn xuân Xinh tươi, được đám đàn ông mơ hoài, Thế sao ông lão già rồi 306. Tôi không lấy nước về nhà, Ðằng kia một đám đàn bà cười tôi, Vì chồng tôi quá già rồi, 312. Giờ chàng hãy vội đi ngay, Xin ngài cho được một tay tiểu đồng, Vương gia chắc chắn bằng lòng 313 - 314. Tôi đây lụ khụ quá già, Lòng e lắm nỗi đường xa gập ghềnh, Xin đừng than khóc buồn tình, Nay tôi chẳng có thân mình dẻo dai, Nhưng đứng giận dỗi, nàng ôi, Tôi xin nói rõ chàng hay Tôi thề không ở lại đây với chàng, Chuyện này quả thật đáng buồn, 318. Nhìn tôi hạnh phúc ngập tràn Trong tay của một tình lang khác rồi, Áo quần lộng lẫy thắm tươi, 319. Khi chàng năm tháng tàn dần, Còn tôi vắng bóng, chàng buồn khóc than, Tóc chàng sẽ bạc trắng ngần, 320. Và bây giờ lão La-môn Lòng đầy sợ hãi phục tuân ý nàng, Bị nàng hành hạ nát tan, 321. - Cho tôi thực phẩm đi đường, Làm cho tôi bánh mật ngon ngọt ngào, Làm thêm lương thực khô nào, 322. Thế rồi một cặp gia nô Có cùng đẳng cấp với cô đem về, Bọn này mệt mỏi chẳng hề, 323. Việc này xong, lão La-môn Mang giày rồi lại đứng lên tức thì Ði vòng quanh ả nữ nhi 324. Ra đi khoác áo tu hành Lệ rơi lả tả quanh vành mắt y, Vội vàng đến nước Si-vi, 327. - Ngài đành phải chịu tàn đời Chỉ vì bố thí lũ tồi như ngươi, Ngài vừa bị đuổi đi rồi 328. Ngài đành phải chịu tiêu ma Chỉ vì bố thí lũ tà như ngươi, Ngài vừa bị đuổi đi rồi, 329. Lão kia bị vợ rầy la Do niềm tham dục bùng ra hoành hành, Chuộc sai lầm ở rừng xanh 330. Tay cầm gậy, bát xin ăn, Muỗng làm tế lễ, vào rừng hoang sơ, Nơi đây là chốn ẩn cư 331. Một khi vào tận rừng xanh Từng bầy chó sói vây quanh con đường, Nhảy quàng xiêng lão La-môn, 332. La-môn lắm dục vọng này, Lòng tham buông thả, thấy ngay lạc loài Ðường lên Vạn - cổ mất rồi, 333. -Ai cho biết Ves-san-ta, Ông hoàng chiến thắng mọi vua trên đời, Người ban an lạc đúng thời, 335. Mọi người mong muốn cầu ân Tìm ngài như biển mọi sông đổ vào, Nào ai nói với ta mau 336 - 337. Như hồ lạc thú an toàn, Nước trong mát lạnh ngập tràn nhấp nhô, Súng sen giăng trải lô xô, Ngó tơ bao phủ mặt hồ lặng thinh, Nào ai sẽ bảo cho mình 338 - 339. Như cây sung lớn bên đường, Mọc lên làm chốn nghỉ chân an toàn Dành cho lữ khách nhọc nhằn Vội vàng đi đến dưới tàn lá xanh, Nào ai sẽ bảo cho mình 340 - 341. Như xoài, hoặc cây bàng Mọc làm thành chốn bên đường nghỉ chân Dành cho lữ khách nhọc nhằn Vội vàng đi đến dưới tàn lá xanh, Nào ai sẽ báo cho mình - Ngài đành phải chịu tiêu vong Chỉ vì bố thí những phường như ngươi, Ngài vừa bị đuổi đi rồi, 346. Ngài đành phải chịu tiêu ma Chỉ vì bố thí lũ tà như ngươi, Ngài vừa bị đuổi đi rồi, 347. Ðồ ngu vô dụng quả là, Nếu ngươi mong muốn bỏ nhà ra đây, Ðể tìm vương tử rừng này 348. Thế thì đây, hỡi tôn ông, Mạng kia của lão, ta không tha vầy, Tên ta sẽ hút máu đầy 349. Rồi ta sẽ chẻ đầu ngươi, Xé tim gan ấy tức thời tại đây, Như chim cúng lễ thần cây, 350. Rồi ta lấy thịt, mỡ, gân, Lấy đầu, tim lão đủ phần thiếu chi, Lão thành tế vật tức thì 451. Lão là lễ vật đáng mời, Lễ dâng đàn tế tuyệt vời ước mong, Về sau lão chẳng còn hòng 352. Sứ thần ai cũng kiêng oai, Không ai được phép giết người sứ quân, Ðây là qui luật ngàn năm, 353. Thần dân hối hận lắm thay, Vua cha thương nhớ suốt ngày lo âu, Mẹ ngài mòn mỏi ưu sầu, 354. Ðến đây ta chính sứ thần Ðem về Chúa tể Ves-san-ta này, Hãy nghe, cho lão biết vầy 357. Ðạo sĩ ôi, núi đằng xa, Gan-dha-mà ấy chính là Hương Sơn, Nơi Ves-san-ta Ðại vương 358. Với y của bậc La-môn, Bát, thìa, tóc bện, đạo nhân khác nào, Khoác thêm một tấm da vào, 359. Cây đằng xa đó, kìa trông, Trĩu cành sai quả xanh um sườn đồi, Trong khi đỉnh núi cao vời 360. Bụi sal, tai ngựa, cát đằng, Cùng nhiều cây khác nhẹ nhàng chuyển rung Khác nào một đám túy ông 361. Trên cao các dãy cây trời Bầy chim hòa nhạc đồng thời ca vang, Naj-ju, cu gáy từng đàn 362-363. Chen nhau giữa đám lá cành Chim mời khách lạ, hoan nghênh đón mừng, Làm vui lòng mọi thế nhân Tìm nhà an trú giữa rừng hoang sơ, Nơi kia cùng với con thơ, 364. Với y của bậc La-môn Bát, thìa, tóc bện, đạo nhân khác nào, Khoác thêm một tấm da vào, 365. Hồng đào, xoài mít thơm nồng, Mận mơ đủ loại lòng thòng, Sà-la, Tin-dook vàng ánh, cây đa, 366. Lắm cây sung, vả trên ngàn Toàn thân mọc thấp, chín thơm ngọt ngào, Chà là, nho tuyệt diệu sao, 367. Vài cây xoài mới trổ hoa, Vài cây có trái nhú ra đúng mùa, Một vài trái đã chín vừa, 368. Người nào đứng dưới cây rừng Hái bao nhiêu quả cây dâng đón mời, Sắc hương, mùi vị tuyệt vời, 369. Ôi! Làm ta phải la to Khi nhìn cảnh tượng bao la, phi thường Khác nào khung cảnh thiên đường, 370-371. Cọ, dừa, thốt nốt tràn lan Trên cao nguyên của núi ngàn hoang sơ, Muôn hoa dăng chuỗi kết tua Khác nào lễ hội ngọn cờ tung cao, Hoa kia có đủ sắc màu 372. Gụ, đàn hương mọc khắp nơi Cùng nhiều cây khác không lời diễn ra, Cây dâu, cây dẻ, phượng hoa 373. Gần bên có một cái hồ, Súng sen xanh trắng tràn bờ phủ lên, Khác nào vườn các thần tiên 374. Sơn ca, cu gáy hót hoài Làm cho khắp mọi sườn đồi âm vang, Ðắm say vì các hoa ngàn 375-376. Hãy nhìn mật ngọt âm thầm Rơi rơi từng giọt trên tàn sen thưa, Và nghe ngọn gió đong đưa Lướt đi nhè nhẹ từ bờ tây nam Ðến khi tất cả phấn hương 377-378. Biết bao dâu, lúa chín muồi Mọc quanh vùng ấy thường rơi xuống hồ, Từng đàn cua, cá, trạnh, rùa Phóng vào tìm kiếm say sưa miệt mài, Mật rơi như thể sữa tươi, 379. Từng làn gió nhẹ đưa ngang Cỏ cây đủ loại mùi hương diệu huyền, Hình như rừng rậm quanh miền 380-381. Bầy ong bay lượn khắp nơi Vo ve quanh quẩn theo mùi hoa thơm, Bầy chim đủ sắc bay cùng Líu lo, chiêm chiếp trong lòng hân hoan 383 - 384. Muôn hoa dăng chuỗi viền quanh Như khi cờ xí tung hoành lượn bay, Hoa đầy màu sắc đẹp thay, Hương thơm ngào ngạt thoảng bay xa gần, Nơi kia cùng với đàn con, 385. Với y của bậc La- môn, Bát, thìa, tóc bện, đạo nhân khác nào, Khoác thêm một tấm da vào, 388. Thẳng lên về phía thảo đường, Lộ trình nơi ấy dẫn ông đến nhà Ẩn nhân là Ac-ca-ta, 389 - 390. Với y của bậc La-môn, Bát, thìa, tóc bện, đạo nhân khác nào, Khoác thêm một tấm da vào, 391. Ðiều này nghe được vừa xong, Lão quay bên phải, đi vòng Ce-ta, Rồi đi tìm Ac-ca-ta, 392. Jù-ja-ka tiến thẳng đường Ðến khi lão đã bước gần thảo am, Vào nơi ẩn sĩ trú thân, 393. - Ta tin rằng, hỡi Thánh nhân, Ngài thường thịnh vượng, an khương mọi bề, Với bao thóc lúa thu về, 395. Cám ơn ngài, hỡi La-môn, Ta nay thịnh vượng, an khương mọi bề, Với bao thóc lúa thu về, 396. Ta không phải chịu phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hoặc bầy dã thú tìm mồi, 397. Biết bao nhiêu tháng năm ròng Mà ta đã sống trong vùng đất đây, Những gì bệnh tật xưa nay, 399. Pi-yal, tin-dook lá cây, Kà-su-ma quả ngọt thay nồng nàn, Trái cây như thể mật ong 400. Nước này lấy tự hang sâu Ẩn mình dưới một đồi cao trong rừng, Xin mời, hỡi bậc Thánh nhân, Tôi tìm con của vương quân Sañ-ja-ya bị lưu vong lâu rày, Dân Si-vi phán lệnh đày, 403. Ông tìm Si-vi Ðại vương Mà không có ý thiện lương trong đầu, Chắc ông cố ý mong cầu 404-405. Kan-hà cùng với Jà-li Làm gia nô với nữ tỳ nhà ông, Hay ông tìm mẹ lẫn con Nếu ông có thể cầu ơn vua này, Ngài không lạc thú gì đây, 408. Ðạo sĩ ôi, núi đằng xa Gan-dha-mà ấy chính là Hương Sơn, Nơi Ves-san-ta Ðại vương 409. Với y của bậc La-môn, Bát, thìa, tóc bện, đạo nhân khác nào, Khoác thêm một tấm da vào, 410. Tàn cây tiêu nọ, thấy không, Ở trên mảnh đất tiên thần khác đâu, Bụi không hề thổi lên cao, 411. Cỏ xanh tựa cổ chim công, Sờ vào êm dịu nhu bông khác nào, Mọc không quá bốn tấc cao, 412. Ka-pi, xoài, mận hồng đào, Chùm sung lủng lẳng không cao, chín muồi, Mọi cây có quả tốt tươi, 413. Trong veo dòng suối ngọt ngào Xanh như ngọc bích rì rào chảy ngang, Tung tăng cá lội từng đàn, 414. Hồ nằm trong cảnh hữu tình Với bao sen trắng sen xanh kế gần, Khác nào ở chốn thiên cung, 415. Có ba chủng loại liên hoa Trong hồ khoe sắc cho ta thấy nào, Sắc màu thay đổi biết bao 416. Hoa kia êm dịu như bông, Hoa sen xanh thẫm, trắng ngần đua chen, Nhiều cây cỏ khác mọc lên, 417. Ông nhìn hoa nở thật to, Nơi kia vô số chen đua lục hồng, Mùa hè hay dẫu mùa đông 418. Hoa nhiều màu sắc đẹp thay Theo làn gió nhẹ hương bay dịu dàng, Rồi ông nghe tiếng rộn ràng 419. Chung quanh bến nước bờ hồ Ðứng thành một dãy lô xô tiếp liền, Kìa cây gụ, nọ hoa kèn, 420. Loài hoa sáu cánh khoe tươi, Nhiều cây hoa khác cùng cười rộ ra; Lùm cây rậm rạp quanh hồ 421. Cây kia đủ mọi dáng hình, Hoa kia đua nở đẹp xinh đủ màu, Các lùm cây rậm biết bao 422. Từng làn gió nhẹ hương đưa Từ rừng hoa trắng, xanh lơ, đỏ hường, Mọc lên quanh chốn thảo đường, 423. Chung quanh bờ nước kế gần Nhiều cây cỏ mọc quây quần thiết thân, Cỏ cây vẫn cứ rung rung 424. Mùi hương của vạn hoa kia Mọc lên khắp chốn bờ khe, suối, hồ Luyến lưu bên bạn lâu xa 425. Ba loài bầu, bí hiển nhiên Mọc lên giữa hồ sen thế này, Quả bằng bình nước trong tay, 427. Ngọt ngào thay khóm hoa lài, Cây chàm, bông vải, nhiều loài hữu danh, Hoa kèn, rau diếp mọc quanh 428. Thưa vâng, mỗi loại hoa tươi Mọc ra trong nước hay trồi đất lên Chung quanh hồ nước thần tiên 431. Nơi kia sư tử, voi rừng, Cọp vằn tìm kiếm bạn lòng dấu yêu, Từng bầy hươu đỏ, hươu sao, 432. Chồn bay, trâu yak, linh dương, Những bầy lớn nhỏ khỉ rừng lao xao, Gấu, bò, mãnh thú biết bao, 433. Tê ngưu, sóc nhỏ, chuột hoang, Chó săn, trâu nước, giả-can, heo rừng, Tắc kè, beo gấm, sói lang, 434. Ðủ loài rắn, nhện giăng tơ, Ðủ loài chim chóc líu lo trên cành, Tạo nên đủ loại âm thanh 435. Diều hâu, cú, diệc, gà rừng, Sơn ca với tiếng du dương đồng hòa, Trĩ, ưng, công với thiên nga, 438. Cả đàn chim chóc đồng hòa Du dương ngàn khúc hoan ca tưng bừng, Ngập tràn đầy giữa khoảng không 444. Việc này khi đã nghe xong, Quanh ngài bên phải, lão vòng bước ra, Ði tìm vua Ves-san-ta 445. Jà-li, hãy đứng lên con, Ngắm xem kìa lão La-môn đến rồi, Chính thời xưa đã tái hồi, 446. Vâng vâng, phải đấy thưa cha, Con đang nhìn thấy lão Bà-la-môn, Hình như lão đến cầu ân, 447. Ta tin rằng, hỡi Thánh nhân, Ngài thường thịnh vượng, an khương mọi bề, Với bao thóc lúa thu về 449. Cám ơn ông, hỡi đạo nhân, Ta nay thịnh vượng, an khương mọi bề, Với bao thóc lúa thu về 450. Ta không phải chịu phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hoặc bầy dã thú tìm mồi 451. Sống đây đã bảy tháng trường, Chúng ta hạnh phúc trong rừng hoang sơ, Chẳng hề từ trước đến giờ 454. Pi-yal, tin-dook lá tươi, Kà-su-ma quả ngọt bùi thơm ngon, Trái cây như thể mật ong, 455. Nước này lấy tự hang sâu Ẩn mình dưới ngọn đồi cao trong rừng, Xin mời, hỡi bậc Thánh nhân, 456. Nói cho ta biết nguyên nhân, Lý do nào khiến tôn ông lên đường, Ðẩy đưa ông tận rừng hoang, 457. Giống như hồng thủy ngập đầy Và không hề có một ngày nào vơi, Thần nay muốn đến xin ngài 460-461. Ðêm nay ở lại, xin ông, Sáng mai vừa hé vầng đông lên đường, Hai con sẽ được điểm trang Với nhiều hoa đẹp mùi hương ngạt ngào, Rồi ông đem chúng đi mau 462. Thưa không, trình tấu Ðại vương, Thần đi, chẳng dám vấn vương nơi này, E rằng trở ngại gì đây 463. Nữ nhân chẳng phải rộng lòng Phát ban thường vẫn cản ngăn cố tình, Biết nhiều mưu kế thông minh, 464. Người ban bố với niềm tin Đừng nên thấy mặt mẹ mình thiết thân, Nếu không, bà sẽ cản ngăn, 466. Xin ban vương tử, công nương, Ðừng cho trẻ thấy mặt vương phi này Người cho kẻ giống thần đây, 467. Nếu không muốn thấy vương phi, Trung thành tận tụy hiền thê quả là, Hãy đưa Jà-lí, Kan-hà, 468. Khi nhìn đôi trẻ dễ thương, Nói năng dịu ngọt đến gần vương gia, Ngài ban nhiều của lắm quà, Phụ vương trừng trị thần ngay, Hoặc sai giết, bản thân này còn chi, Không tiền của, chẳng nô tỳ, 471-472. Khi nhìn đôi trẻ dễ thương, Nói năng dịu ngọt, đến gần vương quân, Vị vua cấp dưỡng toàn dân Si-vi quốc vốn công bằng chánh chân, Sẽ ban ông lắm bạc vàng, 474. Jà-li chạy tới chạy lui Cùng Kan-hà, chúng đứng ngồi không an Trong niềm đau khổ muôn vàn, 476. Con làm thuyền chở băng dòng Cho cha vượt biển sinh tồn bình yên, Vượt lên thế giới Nhân Thiên, 478. Con làm thuyền chở băng dòng Cho cha vượt biển sinh tồn bình yên, Vượt lên thế giới Nhân Thiên, 479. Người bảo dưỡng dân, vị Ðại vương Si-vi quốc độ dẫn hai con Và đem tặng vật cao sang nhất 480. Thế rồi, đầy sợ hãi, kinh hoàng, Cõi đất lớn này đã chuyển rung Giờ phút này vua tay chắp lại 481. Thế rồi đầy sợ hãi, kinh hoàng, Cõi đất lớn này đã chuyển rung Khi chúa Si-vi đem quý tử 482. Lão đạo sĩ kia độc ác thay Cắt ngay một nhánh dây leo dài, Buộc dây vào cánh tay đôi trẻ 483. Rồi đạo sĩ kia, gậy dưới tay, Cầm dây leo ấy chặt trong tay, Ðánh bầy con trẻ và xua chúng 484. Ðôi trẻ như vầy được thoát thân Chạy bay khỏi lão Bà-la-môn, Bé trai nhìn mặt cha khi ấy 485. Như gặp gió lay, ngọn lá sung, Thân bé trai kia cứ chuyển rung, Tay cậu ôm chân cha thật chặt, 489. Chân lão to phù, móng xác xơ, Thịt u xệ xuống tựa bao da, Môi dài phía dưới luôn run rẩy, 490. Bụng như cái trống, chiếc lưng còng, Ðôi mắt nhìn sao lé đứng tròng, Ðầy vết nhăn nheo và lốm đốm, 491. Võ vàng, rệu rã, khoác da nai, Thô lỗ, bạo tàn, chẳng giống ai, Nửa ngợm nửa người, co quắp lại, 493-494. Có phải tim cha hóa đá chăng Buộc thêm sợi thép chặt quanh vòng, Không quan tâm lão già tham dục Chẳng chút nào thương xót chạnh lòng Trói chúng con và xua đuổi mãi 495. Ít nhất, con mong cầu khẩn cha Cho em ở lại, bé Kan-hà Giống như nai nhỏ đang còn bú 496. Con chẳng lo gì chết khổ thân, Ðó là số phận mọi thường nhân, Nhưng không thấy bóng hình từ mẫu 497. Con chẳng lo gì chết khổ thân, Ðó là số phận mọi thường nhân, Nhưng không nhìn thấy hình thân phụ, 498-499. Mẹ cha than khóc sẽ dài lâu, Chẳng biết bao giờ hết khổ đau, Vào lúc nửa đêm, trời tảng sáng, Như nguồn suối chảy, các dòng châu Vì không thấy mặt Kan-hà nữa, 500. Khóm hồng đào vẫn mọc la đà Lủng lẳng chung quanh mặt nước hồ, Ôi! Cả rừng cây đầy quả chín, 501. Cây sung, cây mít với cây đa Tỏa rộng, mọi cây cối mọc ra, Ôi! Cả rừng cây đầy quả chín 502. Ðứng kia như cả một vườn hoa, Dòng suối kìa trôi thật lặng lờ, Nơi chốn ngày xưa đùa giỡn ấy, 503. Trái núi ngày xưa ta vẫn ăn Hoa rừng thuở trước vẫn thường mang, Mọc trên đồi nọ đằng xa ấy, 504. Xinh xinh, nhỏ nhắn các đồ chơi, Ngày trước ta đùa giỡn chúng hoài, Bầy ngựa, trâu bò, voi đủ thứ, 506. Trâu bò, bầy ngựa, cả bầy voi Ngày trước chúng con vẫn lấy chơi, Trao chúng dùm cho hiền mẫu nhé, 507. Trâu bò, bầy ngựa, cả bầy voi Ngày trước chúng con vẫn lấy chơi, Lúc mẹ ngắm nhìn vào bọn chúng 508. Ông hoàng Sát-lỵ Ves-san-ta Bố thí như vầy lũ trẻ thơ, Vội bước đi vào lều cỏ lá, 509. Vào lúc sáng mai hoặc xế chiều, Ðói ăn, lũ trẻ phải kêu rêu, Bị cơn đói khát luôn hành hạ, 510. Làm sao chân bé bỏng run run Cất bước đi theo mọi lối mòn Không có hài? Ai dắt díu chúng, 511. Làm sao có thể lão La-môn Vô sỉ, lúc ta đứng ngóng trông, Lại đánh con ta nào có tội, 512. Không ai biết sỉ nhục như vầy Lại đối xử người khác thế này, Dẫu đó là con nô lệ nữa 513. Ta không thể thấy lão đằng xa Nhưng lão đánh đau lũ trẻ nhà Như thể cá nằm trong chiếc bẫy, 517. Ðời chẳng còn gì với chúng ta, Thà ta chết: chỉ phận gia nô, Con người tàn bạo đầy tham ác 518. Khóm hồng đào vẫn mọc la đà Lủng lẳng chung quanh mặt nước hồ, Ôi! Cả rừng cây đầy quả chín 519. Cây sung, cây mít với cây đa Tỏa rộng, mọi cây cối mọc ra, Ôi! Cả rừng cây đầy quả chín 520. Ðứng kia như cả một vườn hoa, Dòng suối kìa trôi thật lặng lờ, Nơi chốn ngày xưa đùa giỡn ấy, 521. Trái núi ngày xưa ta vẫn ăn, Hoa rừng thuở trước vẫn thường mang, Mọc trên đồi nọ đằng xa ấy, 522. Xinh xinh, nhỏ nhắn các đồ chơi, Ngày trước ta đùa giỡn chúng hoài, Bầy ngựa, trâu bò, voi đủ thứ, 523. Lúc ấy Kan-hà với Jà-li Ðược La-môn nọ dẫn đường đi, Thoát thân, chúng vội vùng lên chạy 524. Rồi lão đạo nhân nắm sợi dây, Và cầm cây gậy ở trong tay Vừa đem chúng trở về, vừa đánh, 526-527. Ðạo sĩ là người sống chánh chân, Lão này không phải Bà-la-môn, Quỷ ma đội lốt La-môn ấy Lão dẫn đi ăn thịt chúng con, Cha có thể ngồi yên ngắm nghía 528. Ðau nhức đôi chân của trẻ thơ, Con đường thật khó bước đi qua, Ðạo nhân xua đuổi bầy con trẻ, 529. Qua các núi đồi, rừng thẳm xanh, Những nơi cư ngụ các thần linh, Chúng con trân trọng chào chư vị, 530-531. Chào chư thần trú ngụ hồ này, Cùng cỏ dây leo, rễ mọc dày, Mong ước mẹ hiền con mạnh khỏe, Nhưng La-môn nọ đuổi con ngay, 532. Con đường dẫn đến chiếc am tranh, Con trẻ thường theo bước lộ trình, Nếu mẹ muốn theo đường lối ấy, 533. Mẹ hái trái cây, các củ rừng, Tóc thường được kết lại từng chùm, Khi nhìn thấy chiếc am tranh vắng 534-535. Mẹ ta đi kiếm quả từ lâu, Chắc mẹ đã chất đống thật cao, Mẹ chẳng biết con người độc ác 536. Ôi, nếu mẹ ta đến xế tà, Nếu hai bên gặp gỡ tình cờ, Mẹ cho lão ấy ăn nhiều quả Trộn với mật ong thật đủ no, 537-538. Lão sẽ không xua đuổi bạo tàn, Sau khi được một bữa ăn ngon, Lão già xua trẻ thơ tàn nhẫn, Chân của trẻ thơ bước vọng vang, Vì ngóng mẹ hiền lâu quá đỗi, 539. Sư tử, Hổ, Beo, ba vị thần Giả làm sinh vật của rừng hoang, Vừa nghe lời trẻ thơ than khóc, 540. - Đừng cho trở lại vị công nương Chiều tối sau khi kiếm thức ăn, Sợ lũ thú hoang kia sát hại 541-542. Ví thử loài beo, hoặc hổ, sư Sát tàn bà mẹ thật hiền từ, Thì đâu vương tử Jà-li ấy 543. Cuốc ta rơi xuống đất rồi, Ta nghe mắt phải giật hoài giờ đây, Trái cây dường chẳng có này, 544. Khi nàng trở lại chiều hôm Sau ngày làm việc vẹn tròn xong xuôi, Thú hoang vẫn cứ rình hoài 545. Thảo am xa tận nơi đâu Mặt trời khuất bóng chìm sâu xuống dần, Và đây tất cả thức ăn 546. Nơi kia vương tử thường ngồi Một mình một bóng trong chòi lá tranh, Con thơ chàng phải dỗ dành, 548. Trẻ thơ thường đến đón mừng, Ðứng như bê con ngóng trông mẹ bò, Như thiên nga đậu bên hồ, 549. Con đường độc nhất là đây, Chung quanh hang hố rẫy đầy hồ ao, Ta không tìm thấy đường nào, 550. Các ngài chúa tể rừng già, Ta xin các vị là vua thú rừng, Hãy làm huynh đệ chánh chân 551. Ta là chánh hậu vương gia, Vinh quang thái tử bị đưa đi đày, Ta thờ chồng của ta nay 552. Buổi chiều khi trở về nhà, Các ngài lại thấy con ra đón chờ, Như Jà-li với Kan-hà, 553. Ðây dồi dào củ quả tươi, Có nhiều thực phẩm ta mời ngài ăn, Ta đem một nửa xin dâng, 555. Thú rừng kia đã lắng nghe Lời nàng than khóc não nề thảm thương, Âm thanh êm ái dịu dàng, 556. Trẻ thơ lấm bụi thường ngày Vẫn ra đứng đón ta đây gần nhà Như bê con đợi mẹ bò, 557- 558. Như nai bé vểnh tai ra, Chúng thường đi đến đón ta trên đường, Tràn đầy hạnh phúc vui mừng 559-560. Như sư tử cái, sơn dương, Rời bầy con nhỏ, chim muông rời lồng, Ðể mà đi kiếm thức ăn, Ta làm cho đỡ đói lòng con ta, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 561-562. Gần nhà đây những dấu chân Giống như loài rắn ẩn thân trên đồi, Chúng làm những đống đất bồi Vẫn còn nằm đó rã rời quanh ta, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 563. Các con thường chạy tung tăng Phủ đầy bụi bặm đến gần mẹ đây, Lấm lem mặt mũi bùn lầy, 564. Trẻ thơ thường vẫn đón chào Mẹ mình, chúng chạy lao xao từ nhà, Khi ta về tự rừng già, 565. Chúng thường đùa giỡn nơi đây, Vil-va vàng vẫn rụng đầy quanh ta, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 566. Vú ta căng sữa đã đầy, Tim ta như muốn vỡ ngay bây giờ, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 567-568. Chúng thường bám chặt hông ta, Mỗi con đeo một vú da tươi cười, Chúng thường đi đón ta hoài, Bụi dơ vào lúc nghỉ ngơi chiều tà, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 569. Trước đây là chốn thảo am Là nơi gặp gỡ mẹ con sum vầy, Nhưng giờ chẳng thấy con đây, 575. Giống như tên bắn bị thương, Và còn đau xót muôn vàn hơn xa, Nhưng Jà-li với Kan-hà, 578. Mad-dì, công chúa vương gia, Vinh danh nàng quả thật là lớn thay, Ði tìm thực phẩm sáng nay, 579. Nghe chăng sư, hổ, hỡi chàng, Chúng vừa gầm thét vọng vang nãy giờ, Trong khi giải khát bên hồ, 582. Không loài sư tử, beo nào, Sói lang, linh cẩu, gấu đâu tìm mồi Cướp đi, xé xác con trai, 583. Con beo và cả hổ, sư, Cả ba dã thú nằm chờ đằng xa, Cản đường của thiếp về nhà, 584. Phu quân và các con thơ, Thiếp thường tận tụy chăm lo đêm ngày Như trò săn sóc ông thầy, 585. Tấm thân thiếp khoác da nai, Quả rừng đem lại từ đồi núi xanh, Suốt ngày dài với đêm thanh 586. Cho chàng và các ấu nhi Vil-va vàng, quả đúng thì ngọt ngon, Và nhiều trái chín rừng hoang 587. Củ sen và đám ngó tơ Có màu óng ánh vàng mơ nhẹ nhàng, Hãy chơi cùng các con chàng 588. Cho con gái súng trắng kia, Sen xanh để tặng Jà-li của chàng, Rồi xem chúng múa ca vang, 589. Ðại vương ơi, hỡi lắng tai, Âm thanh thích thú tuyệt vời biết bao, Kan-hà hát thật ngọt ngào, 591-592. Hẳn bao nhiêu vị đạo nhân Thiếp đà xúc phạm lỗi lầm nặng sao, Các ngài đức hạnh thanh cao Trí đầy kiến thức nhiệm mầu sâu xa, Nên Jà-li với Kan-hà 593. Khóm cây đào đỏ thắm này La đà vẫn mọc bủa vây quanh hồ, Muôn loài cây quả rừng già, 594. Cây sung, cây mít, đa to, Mọi loài cây khác chen đua mọc dần, Ồ, bao cây quả trong rừng, 595. Ðứng kia như một vườn hoa, Và kìa suối mát trôi qua lặng lờ, Nơi xưa chúng vẫn chơi đùa, 596. Trái cây xưa chúng ăn hoài, Bông hoa chúng vẫn thường cài tóc tai, Mọc đằng xa ở trên đồi, 598. Ðây nhiều thỏ đế, cú mèo, Nai đen cùng với hươu sao cả bầy, Các con đùa giỡn thường ngày, 599. Bầy công xòe cánh đẹp tươi, Kìa bầy cò diệc, ngỗng trời thiên nga, Các con thường vẫn chơi đùa, 600. Này đây các khóm rừng già Với muôn hoa lá nở ra theo mùa, Nơi con thơ vẫn chơi đùa, Biết bao sen trắng sen xanh, Và nhiều cây mọc như cành san hô, Nơi con thơ vẫn chơi đùa, 603. Củi chàng không bổ ban ngày, Lửa chàng không đốt tối nay trong nhà, Nước không xách đến như xưa, 604. Khi công việc mới vừa xong, Thiếp liền vội vã ước mong về nhà, Nhưng Jà-li với Kan-hà 605. Hỡi phu quân, thiếp chẳng hay Vì ai tạo cái chết này cho con, Chính bầy quạ chẳng kêu vang, 606. Khi nàng vội vã băng qua Ði tìm khắp chốn rừng già, núi non, Trở về bên cạnh phu quân, 607. - Hang sâu, rừng thẳm, lưng đồi, Thiếp không thể thấy bóng người giết con, Chính bầy quạ chẳng kêu vang, 608. Mad-dì, vương hậu cao ngôi, Công nương quý tộc buông lời khóc than, Với đôi tay ấy vừa dang, 609. Ngài liền rảy nước cho nàng Trong khi nàng ngã mê man lịm dần; Vừa khi nàng mới tỉnh hồn, Một người già yếu, đạo nhân, Ðến đây xin được cầu ân đó mà, Ta đem bố thí con thơ, 613. Thiện nhân được hỏi liền giao Các con, thóc lúa, bò trâu, bạc vàng; Mad-dì, xin hãy hân hoan 614. Thiếp nay quả thật hân hoan Không gì hơn lễ cúng dường các con, Nhờ đây tâm trí bình an, 615. Vì chàng là vị Ðại vương Của Si-vi, cả giang sơn oai hùng, Giữa đời ích kỷ nhân quần, 617. Nà-ra-da với Pab-ba, Cả hai hiền sĩ cùng hòa niềm vui, Mọi Thiên thần cõi Ba mươi, Ind-ra Thiên chủ cùng ngài Phạm thiên, 618. Vua So-ma ở cõi tiên Cùng ngài Diêm chúa ở miền Dạ-ma, Thiên vương Ves-sa-va-na 621. Vậy khi đêm đã dần tàn, Và trời vừa mới tinh sương sáng dần, Sak-ka giả dạng đạo nhân 622. - Ta tin rằng, hỡi Thánh nhân, Ngài thường thịnh vượng, an khương mọi bề Với bao thóc lúa thu về, 623. Ngài nay có bị phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hoặc bầy dã thú tìm mồi, 624. Cám ơn ông, hỡi đạo nhân, Ta nay thịnh vượng an khương mọi bề Với bao thóc lúa thu về, 625. Ta không phải chịu phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hoặc bầy dã thú tìm mồi, 626. Sống đây đã bảy tháng trường, Và ông là vị đạo nhân thứ nhì Cầm cây gậy ở tay kia, 628. Pi-yal, tin-dook lá tươi, Kà-su-mà quả ngọt bùi thơm ngon, Trái cây như thể mật ong 630. Bây giờ vì lý do nào Hoặc duyên cớ dẫn ông vào đường đây, Vì sao ông kiếm rừng cây, 631. Giống như hồng thủy ngập đầy Và không hề có một ngày nào vơi, Ðại vương thần đến van nài 632. Nhọc lòng, ta chẳng giấu ông, Tuy nhiên trong nỗi khổ lòng riêng tư, Phát ban, ta chẳng chần chừ 633. Thế rồi bình nước vừa nâng, Si-vi quốc độ Ðại vương thuở nào Ðem Mad-dì ấy liền trao 634. Kinh hoàng xảy đến tức thì, Ðất dày chuyển động ngay khi ấy liền, Ngài đem trao tặng vợ hiền 636. Cả Jà-li lẫn Kan-hà Ta đem cho một lão Bà-la-môn, Và Mad-dì, vợ keo sơn, 638. Vợ chàng từ thuở thanh xuân, Chính chàng là chủ nhân ông suốt đời, Tùy chàng muốn bán cho ai, 640. Ðất bằng đã phải chuyển rung, Âm thanh tràn ngập mọi tầng trời cao, Chớp loè sáng chói biết bao, 641. Na-ra-da với Pab-ba Cả hai hiền sĩ cùng hòa niềm vui, Mọi Thiên thần cõi Ba mươi 643. Vậy khi thiện, ác lìa đời, Giã từ cuộc sống ở nơi phàm trần, Ác nhân vào ngục hạ tầng, 646. Như dây ràng buộc nhiệm mầu, Như là cá nước gặp nhau lạ gì, Cũng vầy ngài với Mad-dì 647-648. Cả hai đồng đẳng giống dòng, Ðôi bên cha mẹ cũng đồng gia môn, Nơi đây trong chốn thảo am Các ngài chung sống rừng hoang một mình, Ðể rồi tiếp tục làm lành 649. Ta là Thiên chủ Sak-ka Ðến đây thăm viếng ngôi nhà Hiền nhân, Chọn ngay điều ước, Minh quân, 650-651. Sak-ka, Chúa tể Thiên nhân Khắp trần gian đã ban phần thưởng ta, Mong vương phụ chóng giải hòa, Mong ngài hãy sớm gọi ta về nhà, Cho ta bảo tọa vương gia, 652. Ta không kết án tử hình, Dù ai có phạm tội tình ra sao, Mong ta cứu tử người nào 653. Mong toàn dân chúng mọi người Khi cần giúp đỡ đến nơi ta liền, Trẻ già, lớn bé, trung niên, 654. Ta không tìm vợ người ta, Chỉ vừa lòng với vợ nhà thiết thân, Không chìu theo ý nữ nhân, 655. Sak-ka, Thiên chủ, xin ngài Ban cho quý tử sống đời dài lâu, Chánh chân chinh phục toàn cầu, 656. Mỗi khi vừa hết đêm dài, Vầng đông vừa hé, ban mai tiếp liền, Mong sao thực phẩm thần tiên 657. Mong sao thí vật đủ đầy Ta luôn ban phát rộng tay không ngừng Với lòng sung sướng hân hoan 658. Mong ta thẳng tiến lên trời, Tự do, giải thoát khỏi nơi nhân quần, Không còn sinh cõi phàm trần, 660. Sak-ka, Thiên chủ hùng oai, Su-ja phu tướng [*], nói lời này xong, Sau khi ban đủ đặc ân, 661. Mặt ai đây chiếu ánh vàng Khác nào lửa đốt khô rang nóng bừng, Giống như mặt chiếc vòng vàng 666. Nhờ tài dịu ngọt nói năng, Hay lời chân thật khiến ông được lòng Từ đâu có các nhi đồng, 667. Ves-san-ta Ðại vương này Sống trong rừng thẳm lâu ngày ẩn thân, Cho làm nô lệ, gia nhân, 670. Hãy nghe ta, cả quần thần, Thảy đang tề tựu ở trong cung đình Sao vua ban chính con mình 671. Cứ ban nô lệ, nữ tỳ, Ngựa, la, và cả cỗ xe để ngồi, Hoặc là cho cả bầy voi, 672. Làm sao có thể cho ai Khi không có chút gia tài đất đai, Ngựa, la và cả bầy voi 673. Ông khen cha cháu ban ân, Không lời chê trách lỗi lầm gì đâu, Nhưng lòng vương phụ thế nào, 675. Ông ơi, xem lão La-môn Cứ ưa đánh đập lưng con mãi hoài Với dây leo nọ, liễu gai, 678. Các con: vương tử, công nương, Mẹ cha là chính quốc vương nước này, Xưa thường đeo sát sườn đây, 679. Chúng con dòng dõi vương gia, Quốc vương là chính mẹ cha song toàn, Nhưng nay nô lệ đạo nhân, 680. Cháu yêu, đừng nói vậy mà, Nóng như thiêu đốt, lòng ta khô cằn, Thân ta như lửa cháy bừng, 681. Cháu yêu, đứng nói vậy mà, Cháu làm ông thật xót xa buồn rầu, Ông mua cháu với giá nào 682. Nói cho ông rõ thật thà, Rồi ông sẽ trả cho Bà-la-môn Giá nào cha đã định phần, 683. Một ngàn đồng giá của con, Phần em con muốn thoát thân nô tỳ, Trăm voi và mọi thứ kia, Một trăm nam nữ gia nô, Một trăm voi với đàn bò trăm con, Một trăm con ngựa trong chuồng, Một trăm nam nữ gia nô, Một trăm voi với đàn bò trăm con, Một trăm con ngựa trong chuồng, 689.- Ta tin rằng phụ mẫu thân Thảy đều thịnh vượng, an khương mọi bề Với bao thóc lúa thu về, 690. Song thân con có phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hay bầy dã thú tìm mồi, 691. Cám ơn ông, tổ phụ vương, Song thân thịnh vượng, an khương mọi bề, Với bao thóc lúa thu về 692. Song thân không bị phiền lòng Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài, Hoặc bầy dã thú tìm mồi, 693. Mẹ đào củ cải, hành hoang, Mẹ tìm cỏ thuốc, rau thơm, bạc hà, Táo và hạt dẻ, Vil-va, 694. Và khi nào mẹ cưu mang Dù là củ quả rừng hoang loại gì, Cả nhà đều đến tựu tề, 695. Mẹ con vàng võ, ốm gầy, Bởi vì vất vả suốt ngày kiếm ăn, Dãi dầu mưa nắng gió sương 698. Thói thường ở thế gian này, Mọi người yêu quí con trai trong nhà, Nhưng trừ trường hợp này ra 699. Việc này ta thật trái sai, Hại người vô tội tàn đời rừng hoang, Khi nghe lời của thần dân, 700. Vậy thì tài sản của ta, Những gì ta có bây giờ trong tay Thuộc quyền sở hữu con trai, Ves-san-ta hãy đến ngay trị vì 701. Không vì lời của ấu nhi vừa rồi, Mà vương phụ sẽ tái hồi, Tâu ngài tổ phụ cao ngôi nước mình, Vậy xin ngài tự thân hành 702. Cỗ xe bầy ngựa đi ngay Bầy voi và bộ binh nay sẵn sàng, Thần dân hãy đến quanh vùng, 703. Sáu mươi ngàn tướng lãnh ta Giáo gươm tô điểm thật là xinh sao, Giáp bào xanh,trắng hoặc nâu, 704. Giống như đồi lắm quỉ ma, Nơi ngàn cây mọc chen đua thẳng hàng, Sáng ngời, thơm ngát dịu dàng 705. Hãy đem mười bốn ngàn voi Trang hoàng toàn thể cân đai bằng vàng, Bọn nài voi giáo liềm mang 706. Ngựa Sindh toàn thể cả bầy, Giống nòi cao quý vẫn hay tốc hành, Mỗi con chở một kỵ binh 707. Cỗ xe một vạn bốn ngàn Ðiểm tô thật đẹp yên cương đủ đầy, Bánh làm sắt rất khéo thay, 708. Phướng, cờ chuẩn bị sẵn sàng, Giáp bào, khiên mộc vai mang xuất hành, Cung tên đầy đủ bên mình 709. Hoa là-ja trải khắp đường Những tràng hoa đẹp ngát hương dăng màn, Hãy đem lễ vật cúng dường 711. Hãy đem bánh thịt sẵn sàng, Món canh phải khéo trang hoàng cá ngon, Ðem ra đặt ở vệ đường, 712. Rượu, dầu, bơ, sữa, hạt kê, Sữa chua, cơm chín ê hề thức ăn Ðem ra đặt chúng bên đường 714. Ðàn tỳ trổi giọng lên ngay, Tù và inh ỏi, đủ đầy thần dân, Trống con, trống lớn khua rần 715. Ðạo quân hùng hậu lên đường, Ðạo quân của cả nước non quê nhà, Ði về phía núi Vam-ka, 716. Voi già đã sáu mươi niên Rống lên một tiếng như kèn dậy vang, Thú rừng gầm thét rộn ràng 717. Bánh xe dồn dập xôn xao, Rồi bầy ngựa hí giọng cao vang lừng, Ðại quân thẳng tiến lên đường, 719. Ði vào rừng rậm bao la Tưng bừng chim chóc, cỏ hoa muôn loài, Với bao hoa nở nụ cười, 720. Khi rừng đang độ hoa tươi, Chim ca rào rạt như trời đổ mưa, Véo von ríu rít gần xa 721. Ngày đêm thẳng tiến lên đường, Cuối cùng chấm dứt đường trường nơi đây, Tiến vào trong xóm thôn này 722. Ðoàn quân rầm rộ đến gần, Ves-san-ta lắng nghe ầm ầm vang, Ngài trèo lên ngọn đồi hoang 723. - Mad-dì, hãy lắng nghe này, Âm thanh gầm thét tràn đầy rừng hoang, Tiếng bầy ngựa hí nghe vang, 724. Phải chăng, bọn thợ săn mồi Với dao, lưới bẫy ở nơi hố hầm, Ði tìm dã thú trong rừng, 725. Chúng ta, những kẻ lưu đày, Mặc dù vô tội, ở ngay trong rừng, Ðang chờ cái chết bạo hung, 726. Thảy đều tốt đẹp với ta, Quân thù không hại vương gia đâu nào, Không hề có ngọn lửa cao 727. Ves-san-ta, bậc Ðại vương, Nghe vầy, bước xuống từ vườn đồi hoang, Và ngồi ngay trước thảo am, 728. Ðiều hành quân đội sẵn sàng, Vương xa hướng đến con đường vừa qua, Và đi tìm chốn rừng già, 729. Trên mình voi báu, vua cha, Hoàng y ngài đã khoác hờ trên vai, Giơ cao, nắm chặt đôi tay, 731. Ves-san-ta với Mad-dì Thấy vua cha, phải vội đi đón mừng, Vừa khi vương phụ đến gần 732. Mad-dì đảnh lễ tức thời Ðặt đầu nàng trước chân ngài, phụ vương, Ngài ôm chặt cả hai con, 733. Ta tin rằng, hỡi con thương, Con thường thịnh vượng, an khương mọi bề Với bao thóc lúa thu về, 735. Chúng con sống, tấu phụ thân, Cuộc đời cực khổ khốn cùng vừa qua, Chúng con nỗ lực tối đa 737. Nhưng vì xa vắng lâu ngày Song thân khiến chúng con gầy tấm thân, Bị lưu đày, tấu Ðại quân, 738. Nhưng Jà-li, với Kan-hà, Vương tôn bất hạnh của cha nối dòng, Bà-la-môn nọ bạo tàn 739. Nếu cha biết chút gì chăng Về đôi trẻ nhỏ nối dòng, nói ngay, Như y sư chữa khéo thay 741. - Con mong cha được an khương, Và không còn chuyện lo buồn xảy ra, Mẹ con không phải lệ sa 742. - Cám ơn, cha được an khương, Và không còn chuyện đau buồn xảy ra, Mẹ con không phải lệ sa 743. - Con mong vương quốc thịnh hưng Và toàn đất nước giang sơn an toàn, Ðàn gia súc thật hùng cường, 744. - Ồ, vương quốc vẫn thịnh hưng, Và toàn đất nước giang sơn an toàn, Ðàn gia súc thật hùng cường, 745. Trong khi hai vị luận bàn, Bấy giờ lại thấy mẫu thân đến gần, Bước vào cửa lớn thảo am, 746. Ves-san-ta với Mad-dì Thấy thân mẫu, vội ra đi đón mừng, Mad-dì liền chạy lại gần, 747. Mad-dì bất chợt nhìn lên, Thấy hai con trẻ bình yên sờ sờ, Như bê con thấy mẹ bò, 748. Mad-dì thấy chúng bình an, Như người quỷ ám, vội vàng phi thân, Run run, bầu sữa phồng căng 749. Ngay khi thân tộc tương phùng, Âm thanh vĩ đại liền bùng nổ ra, Các đồi núi vọng vang xa, 750. Trời liền đem một vầng mây Từ trên giáng xuống mưa đầy tuôn ra, Khi quân vương Ves-san-ta Khi vừa sum họp một nhà, Tóc lông dựng đứng, thịt da rợn người, Thần dân đồng vỗ tay hoài 754 . Phụ vương, quần chúng lâu nay Dân quê, thành thị lưu đày thần nhi, Khi con đang ngự ngai kia, 755. Thật là ta đã sai lầm Khi ta làm hại con không tội này, Vì nghe lời của dân vầy 756. Nỗi sầu của mẹ cùng cha, Hoặc là em gái, muốn xoa dịu dần, Nam nhi không chút ngập ngừng 758. Ðầu vừa được gội sạch xong, Xiêm y lộng lẫy, trang hoàng oai phong, Ðeo vào thanh kiếm vô song, 759. Sáu mươi ngàn bạn ấu thơ Ngắm xem thật đẹp, bước ra quây quần, Nay là sáu vạn quần thần, 761. Thế là mọi sự phục hoàn, Và hồi tưởng nỗi đau buồn đã qua, Trên miền đất của nhà vua, 762. Thế là mọi sự phục hoàn, Và hồi tưởng nỗi đau buồn đã qua, Vương phi hạnh phúc chan hòa, 763. - Mẹ ăn một bữa mỗi ngày, Mẹ nằm ngủ mặt đất này trống trơn, Ðó là nguyện ước yêu thương 764-765. Lời nguyền đã đạt bây giờ, Và nay lần nữa mẹ tha thiết cầu Ðiều lành gì tạo bấy lâu, Ước mong bảo hộ ngày sau con nhờ, Và mong tổ phụ Sañ-ja 766. Ðiều lành gì tạo bấy nay, Bởi thân phụ hoặc chính tay mẹ mà, Ước mong con trẻ không già, 767. Vải bông, tơ lụa, áo quần Thật là tuyệt mỹ, màn chăn thiếu gì, Mẫu hoàng trao tặng Mad-dì 768. Vòng tay, vòng cổ, vòng chân, Mạng che trán, chiếc đai lưng trang hoàng, Mẫu thân gửi tặng cho nàng 769. Và khi công chúa tuyệt vời Ngắm nhìn châu báu sáng ngời nàng mang, Rỡ ràng, nàng chiếu ánh quang 770. Với đầu tẩm ướt tóc tiên, Nữ trang, xiêm áo ngắm nhìn đẹp tươi, Vương phi tỏa ánh sáng ngời 771. Trong vườn Thiên giới Cit-ta [**] Cây ba tiêu ngọn gió lùa nhẹ rung, Ðôi môi công chúa tuyệt trần, 772. Như chim lông đẹp sáng ngời Lượn bay khắp mọi nẻo trời trên không, Môi nàng xinh tựa đóa hồng, 773. Chúng dâng voi đẹp còn xuân, Con voi dũng mãnh oai phong hùng cường, Không hề biết sợ giáo gươm, 774. Nàng lên voi nọ còn xuân Con voi dũng mãnh, oai phong hùng cường, Không hề biết sợ giáo gươm, 775. Nhờ Ves-san chúa quang vinh, Xuyên qua suốt dải rừng xanh bạt ngàn, Không loài dã thú, chim muông 776-777. Và khi ngài phải đăng trình, Muôn loài như một đồng tình tiễn đưa, Chim muông, dã thú gần xa, Mọi loài trong chốn rừng già cùng nhau Lặng im mọi tiếng xôn xao 778. Ðường vua đi mới được làm, Với muôn hoa lá trang hoàng đẹp xinh, Từ nơi ngài ở rừng xanh 779. Sáu mươi ngàn bạn ấu thơ, Nam nhi, phụ nữ, thương gia quây quần, Ðạo nhân trở lại quê hương 780. Nhiều người quản tượng, quản xa, Cùng đoàn vệ sĩ hoàng gia xuất hành, Và nhiều lữ khách, bộ binh 781. Chiến binh mang mão áo da, Quân mang bào giáp sáng lòa kiếm thương, Ðể cùng bảo vệ quân vương 782. Ðoàn quân vào đến thành đô, Ðẹp xinh hào lũy, cửa ô cao vầy, Ðàn ca múa hát vui thay, 783. Thần dân toàn thể hân hoan Từ nông dân đến thị dân mọi nhà, Chào mừng trở lại quê cha 785. Khi Ves-san chúa tái hồi Ðại vương bảo hộ mọi người Si-vi, Trời cho mưa báu tràn trề 786. Ves-san Vương tử rộng tay Phát ban tặng vật đủ đầy toàn dân, Cuối cùng ngài đã mạng chung,

Nhận diện tiền thân

Trong chuyện xưa	Thời Đức Phật
Devadatta (Đề-bà-đạt-đa)	Jùjaka
nàng Cincà	Amittatàpana
Channa (Xạ-nặc)	Cetaputta
Sàriputta (Xá-lợi-phất)	vị khổ hạnh Accuta
Anuruddha (A-na-luật)	Sakka
vua Suddhodana (Tịnh Phạn)	vua Sañjaya
Vương hậu Mahàmàyà (Ma-gia)	Phusatì
mẫu thân của Ràhula	vương hậu Maddì
Ràhula	vương tử Jàli
Uppalavannà (Liên Hoa Sắc)	Kanhàjina

①Duyên khởi hiện tại

②Chuyện quá khứ

③Kệ ngôn

④Nhận diện tiền thân

Duyên khởi hiện tại

Chuyện quá khứ

Kệ ngôn

Nhận diện tiền thân