Jātaka 527 — Kỹ nữ Ummadantì · Tam Tạng Kinh Điển

Đang tải nội dung…

Duyên khởi hiện tại

Kia nhà ai đó, hỡi Su-nan?…,

Câu chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Jetavana (Kỳ Viên) về một Tỷ-kheo thối thất.

Chuyện rằng, một ngày kia, trong khi đi quanh thành Savatthi (Xá-vệ) để khất thực, ông chợt trông thấy một nữ nhân tuyệt sắc, với xiêm y diễm lệ, liền sinh lòng mê mẫn nàng ấy. Khi trở về Tịnh xá, ông không thể nào xua tan hình bóng nàng khỏi tâm tư. Từ lúc ấy, như thể trúng mũi tên độc của dục tình, ông mắc bệnh tương tư, gầy gò như chú nai rừng, gân xanh nổi khắp mình mẩy và mong manh như cành liễu rũ.

Ông không tìm thấy an lạc trong bất cứ pháp nào của tứ oai nghi, cũng không ham thích trầm tư, nhưng một khi xao lãng phận sự đối với vị Giáo thọ, ông xao lãng luôn cả việc học hỏi, suy tư và tham thiền nhập định. Các bạn đồng Phạm hạnh bảo:

- Này Hiền giả, trước đây bạn an tịnh và tự tại trong tứ oai nghi, sao giờ đây không như vậy nữa. Vì cớ gì?

Ông đáp:

- Này các Hiền giả, ta chẳng còn ham thích gì nữa.

Tăng chúng khuyên ông giữ an lạc và bảo:

- Sinh ra làm Đức Phật thật khó lắm thay; được nghe Chánh pháp và làm người là chuyện cũng khó vậy. Song trước đây Hiền giả đã được điều này, và vì mong ước đoạn trừ phiền não, bạn đã mặc thân nhân khóc lóc, và trở thành người tu hành sống đời sống ẩn sĩ. Tai sao nay Hiền giả lại rơi vào vòng tham dục? Những tham dục xấu xa này rất thông thường đối với mọi chúng sinh si ám, từ loài sâu bọ trở lên, những tham dục này có gốc ở sắc pháp hữu vi, vì thế chúng rất đáng nhàm chán, tham dục đầy phiền não, khổ ưu ở đây lại tăng trưởng nhiều hơn nữa. Tham dục giống như xương khô, như miếng thịt. Tham dục như bó đuốc làm bằng cỏ khô hay lửa than hồng. Tham dục tan biến như cơn mơ hay của nợ, hoặc như trái cây. Tham dục làm đau đớn như mũi giáo nhọn hay chiếc đầu rắn. Thế mà Hiền giả thật vậy, sau khi đã thọ trì Giáo pháp sáng ngời như thế này và xuất gia tu tập, giờ đây lại rơi vào vòng tham dục tai hại kia.

Khi thấy những lời khuyến giáo của Tăng chúng không làm ông hiểu được ý nghĩa, Tăng chúng đưa ông đến yết kiến Đức Thế Tôn tại Chánh pháp đường. Đức Thế Tôn hỏi:

- Này các Tỷ-kheo, tại sao các ông đem người này lại đây dù người đó không muốn?

Tăng chúng đáp:

- Hội chúng bảo rằng vĩ Tỷ-kheo này thối thất.

Bậc Đạo Sư hỏi xem có đúng chăng, khi nghe ông thú nhận quả đúng, Ngài bảo:

- Này Tỷ-kheo, các bậc trí nhân ngày xưa, dù đang trị vì một quốc độ, vậy mà hễ khi nào tham dục khởi lên trong tâm cũng phải bị chi phối một thời gian, nhưng rồi đã cố điều phục nhưng tâm tư tán loạn ấy và không còn phạm vào tà hạnh bất xứng nữa.

Nói xong Ngài kể một câu chuyện quá khứ.

Chuyện quá khứ

Ngày xưa trong kinh thành Aritthapura của quốc độ dân Sivi, có vị vua trị vì mệnh danh là Sivi. Bồ-tát sinh ra làm con của Chánh hậu và được đặt tên là vương tử Sivi. Vị đại tướng trong triều cũng sinh con trai đặt tên là Ahipàraka. Hai thiếu nhi lớn lên trở thành thân hữu, khi được mười sáu tuổi, hai vị đến thành Takkasilà học tập thành tài xong liền trở về nhà. Vua giao vương quốc cho vương tử, tân vương này phong bạn Ahipàraka làm đại tướng và cai trị rất đúng pháp.

Trong kinh thành có một phú thương tên gọi Tiritavaccha, gia sản đến tám trăm triệu đồng, sinh được một con gái rất yêu kiều diễm lệ, thân nàng có đủ mọi tướng tốt của phúc phận mai sau, đến ngày lễ đặt tên, nàng được gọi là Ummadantì (Người làm điên đảo say mê). Khi đến mười sáu tuổi, nàng đẹp như tiên nữ với một dung sắc siêu phàm.

Mọi phàm nhân chiêm ngưỡng nàng đều không thể nào chế ngự được lòng mình, và đều say mê nàng như thể say rượu nồng và mất hẳn tính tự chủ, vì thế thân phụ nàng đến yết kiến vua và tâu:

- Tâu Thánh thượng, nhà hạ thần có một nữ báu thật xứng đáng tiến cung hầu hạ Thánh thượng, xin hãy triệu các tiên tri vào, những vị này biết cách xem quý tướng trên thân người, để các vị ấy thử xét đoán nàng xong, xin Thánh thượng cứ tuyển dụng nàng tùy thích.

Vua chấp thận cho triệu các vị Bà-la-môn. Rồi họ đến nhà phú thương ấy, được tiếp đón rất trọng thể linh đình và dự tiệc bánh sữa. Vào lúc ấy Ummadantì ra tiếp kiến quan khách với xiêm y lộng lẫy. Thoạt trông thấy nàng, họ đều mất hết tự chủ, chẳng khác nào bị say rượu mạnh, họ quên mất rằng đang ăn tiệc dở dang. Có người cầm chiếc bánh lên, nghĩ mình sẽ ăn bánh, lại đặt bánh lên đầu! Có người để rớt bánh trên hông, có người lại ném bánh vào tường. Mọi người đều như mất trí.

Nàng thấy bọn họ như vậy, liền bảo:

-Thế mà họ bảo ta rằng các người này đến đây để xem xét các đặc điểm của ta.

Nàng ra lệnh nắm gáy cả bọn ném ra ngoài đường. Họ rất bực tức trở về cung với lòng uất hận Ummadantì và trình:

-Tâu Thánh Thượng, nữ nhân này không xứng với Thánh Thượng, đó là một tay phù thủy.

Vua nghĩ thầm: "Họ bảo ta nàng ấy là một phù thủy".

Vì thế vua không triệu nàng vào.

Nghe được việc ấy, nàng bảo:

-Ta không được vua tuyển vào làm vương hậu vì họ bảo ta là phù thủy, như vậy bọn phù thủy đều giống ta. Được lắm, nếu ta có dịp vào yết kiếm vua, ta sẽ biết cách hành động.

Nàng lại sinh lòng thù oán vua.

Sau đó cha nàng đem gả nàng cho Ahipàraka, và nàng rất được vị phu quân yêu quí say mê. Nguyên nhân gì khiến nàng thành diễm lệ như vậy? Đó là nhờ một chiếc áo đỏ. Ngày xưa đã có một đời nàng sinh ra trong một gia đình nghèo khổ ở Ba-la-nại. Vào một ngày lễ, nàng trông thấy một vài nữ nhân cao quý phục sức lộng lẫy trong những chiếc y rực rỡ nhuộm màu hoa cúc đỏ thắm đang vui đùa, nàng nói với cha mẹ là nàng cũng muốn mặc áo như vậy và chơi đùa.

Kệ ngôn

3. Chuyện ấy, Đại vương hỏi hạ thần Đôi bên cha mẹ, thảy am tường; Chồng nàng tận tụy ngày đêm vẫn 4. Đại thần này chính của Anh quân, Phú quý vinh hoa hưởng trọn phần, Mệnh phụ A-li lừng lẫy ấy, 5. Trời hỡi! Tên kia thật bất tường, Song thân nàng đã đặt cho nàng, Um-ma, từ lúc nàng nhìn trẫm, 6. Ngọc nữ mắt nai thật dịu hiền, Trăng rằm vằng vặc mới vừa lên, Ngắm nàng trong áo bồ câu trắng, 7. Thu ba gợn sóng mắt long lanh Quyến rũ hồn như sét ái tình, Nào khác yêu tinh trên đỉnh núi, 8. Tố nga huyền bí, thật cao vời, Bảo ngọc lung linh dưới mỗi tai, Mình chỉ khoác xiêm y độc nhất, 9. Các móng tô son, cuốn tóc mây, Chiên- đàn tỏa ngát, dịu đôi tay Búp măng duyên dáng, ôi kiều nữ, Ðến thuở nào cười với trẫm đây 10. Bao giờ thục nữ có lưng thon, Trước ngực phô trương món bội hoàn, Ðôi cánh tay mềm ôm trẫm chặt 11. Nàng điểm chấm son sáng rực lên, Ngực tròn, ngọc nữ trắng như sen, Bao giờ trao nụ hôn cho trẫm, 12. Nàng đứng kia, ta chợt thấy nàng Cực kỳ diễm lệ trước long nhan, Không còn tự chủ lòng ta nữa, 13. Khi ta chiêm ngưỡng dáng Um-ma, Sáng rực đôi tai điểm ngọc hoa, Như kẻ bị đền tiền phạt nặng, 16. Phước trời chẳng hưởng, trẫm đành sa, Thế giới đều hay đại tội ta, Phải biết, lòng khanh đầy khổ não, 20. Nàng quý yêu như mạng sống mình Thực là vợ thắm thiết bao tình, Song hoàng thượng đến Um-ma gấp, 21. Bậc trí, dù đau khổ ngập tràn Cũng không bỏ việc tạo bình an, Kẻ ngu dù đắm chìm hoan lạc 22. Tâu Ðại vương là dưỡng phụ thân, Là Thiên đế, chúa tể thần dân, Thê nhi, xin hiến làm nô lệ, 23. Kẻ làm hại bạn chẳng ăn năn, Bảo: "Chính đây là chúa vạn năng?, Chỉ nửa đời thôi, e khó sống, 24. Nếu chánh nhân thâu nhận lễ dâng Do người tình nguyện, tấu Minh quân, Vậy người đem tặng cùng người nhận 26. Nàng thiết thân như mạng sống thần, Thật nàng là vợ quý vô ngần, Um-ma, tặng vật, xin dâng hiến, 27. Làm mình khỏi khổ, hại cho người, Kẻ khác mất vui, dạ vẫn tươi, Chẳng cảm niềm đau người khác khổ 28. Nàng quý như đời sống, Ðại vương, Thật nàng được ái luyến khôn lường, Thần dâng bảo vật, không hoài của, 29. Ta có thể làm hại bản thân Vì thèm dục lạc của phàm nhân, Song ta quyết chăng bao giờ dám 31. Ví dù đại tướng hại thân mình, Lìa bỏ phu nhân chẳng tội tình, E phải chịu bao lời khiển trách, 32. Mặc lời khiển trách, mặc than phiền, Ðể mặc lời bình phẩm, ngợi khen, Trút xuống hạ thần như ý muốn, 33. Kẻ không màng đến việc khen, chê, Chỉ trích, tuyên dương, chẳng sá gì, Tài sản, vinh quang đều biến mất, 34. Bất cứ lạc hay khổ nảy sinh, Vượt qua ngay, hoặc não lòng mình, Thần xin đón nhận dù ưu, hỷ, 35. Ta chẳng muốn người khác khổ đau, Làm càn, cho bạn phải ưu sầu, Gánh sầu mang nặng, mình riêng chịu, 36. Thiện hành dẫn dắt tới thiên đường, Xin chớ cản chân, tấu Ðại vương, Tặng vật Um-ma, thần cống hiến 37. Khanh đối cùng ta thật chí thành Khanh và hiền nội, bạn chân tình; Ðạo nhân, thần thánh đều chê trách 38. Thần chắc dân quê đến thị dân Chẳng hề than chúa thiếu công bằng, Vì Um-ma, chính thần dâng hiến, 39. Khanh cùng trẫm quả thật ân cần, Khanh với phu nhân chính bạn vàng, Chánh nghiệp thiện nhân vang vọng khắp, 40. Tâu Chúa công, ban thưởng hạ thần Những gì thần ước, đại ân nhân, Xin hoàn gấp bảy quà thần tặng, 41. Tri kỷ A-hi, quả thật tình, Theo đường chân chánh tự xuân xanh, Ðâu còn ai nữa trong nhân thế 42. Tấu Minh quân, hiển hách vô song, Thông hiểu chánh hành, đại trí nhân, Vạn tuế Pháp vương, đầy chánh hạnh, 43. Ðến đây, Ðại tướng A-hi-pà, Hãy lắng nghe lời nói của ta, Ta sẽ dạy thanh toàn chánh đạo 44. Vua cầu Chánh pháp, được ân trời, Bậc trí tối ưu giữa mọi người, Không phản bạn lành là thiện hảo, 45. Dưới quyền đức độ của minh quân Như bóng cây che nắng trú thân, Tất cả thần dân đều lạc nghiệp, 47. Bò già đi lạc giữa dòng sông, Cả đám bò con lạc bước luôn, Vậy nếu trưởng đoàn đi lạc lối, Mục tiêu hạ liệt lại đưa đường, Cả đoàn thấp kém, liền theo gót, 48. Song nếu bò cha lái đúng dòng, Ðoàn bò thẳng tiếp bước sau lưng; Vậy khi tướng lãnh theo chân chánh, Dân chúng sẽ cùng tránh bất công, Thanh tịnh an bình liền phát khởi 49. Ví dầu trẫm được cả trần gian Cũng chẳng làm sao, hỡi Tướng quân, Trẫm chẳng thể nào gây ác nghiệp 50. Nhũng gì quý giá giữa nhân gian, Nô lệ, bò trâu với bạc vàng, Thuấn mã, xiêm y, kho của cải, Ngọc châu sáng rực, gỗ chiên-đàn, Mọi nơi nhật nguyệt ngày đêm chiếu, Ðổi lấy bất công cũng chẳng màng, Trẫm vốn Si-vi dòng quý tộc, 51. Làm cha, lãnh đạo, giữ giang sơn, Trẫm bảo tồn quyền lợi nước non, Trẫm quyết trị dân theo Chánh đạo, 53. Hân hoan tràn ngập chúng thần dân, Vì Ðại vuơng chân chánh nhiệt tâm, Các bạo chúa nào quên Chánh đạo 54. Với xuân huyên là đấng song thân, Xin thực hành chân chánh, Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo, 55. Với hoàng nam, chánh hậu, cung tần, Xin thực hành chân chánh Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo, 56. Với bao bằng hữu, đám triều thần, Xin thực hành chân chánh, Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo, 57. Trong chinh chiến hoặc bước hành trình, Xin Ðại vương chân chính thực hành, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo 58. Nơi thôn dã hoặc chốn kinh thành, Xin Ðại vương chân chánh thực hành, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo 59. Mọi miền quốc độ, khắp giang sơn, Xin thực hành chân chánh, Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo 60. Với La-môn, các bậc Sa-môn, Xin thực hành chân chánh, Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo 61. Với loài súc vật, các chim muông, Xin thực hành chân chánh, Ðại vương, Nhờ tiến bước lên theo Chánh đạo, 62. Thực hành chân chánh, tấu quân vương, Do đấy, nguồn ân phước tưới tràn, Nhờ tiến bước theo đời Chánh hạnh, 63. Chính nhờ tỉnh giác, tấu Quân vương, Thiện đạo tiến lên vững bước luôn, Giáo sĩ, chư Thiên và Ðế Thích

Trong chuyện xưa	Thời Đức Phật
Ànanda	người lái xe Sunanda
các đệ tử của đức Phật	đám triều thần và Ta chính là vua Sivi
Uppalavannà (Liên Hoa Sắc)	nàng Ummadantì
Sàriputta (Xá-lợi-phất)	tướng Ahipàraka

Trong chuyện xưa

Thời Đức Phật

Ànanda

người lái xe Sunanda

các đệ tử của đức Phật

đám triều thần và Ta chính là vua Sivi

Uppalavannà (Liên Hoa Sắc)

nàng Ummadantì

Sàriputta (Xá-lợi-phất)

tướng Ahipàraka

①Duyên khởi hiện tại

②Chuyện quá khứ

③Kệ ngôn

④Nhận diện tiền thân

Duyên khởi hiện tại

Chuyện quá khứ

Kệ ngôn

Nhận diện tiền thân