Jātaka 497 — Bậc Hiền trí Màtanga

Đang tải nội dung…

Duyên khởi hiện tại

Lão từ đâu đến, đắp y dơ.....

Chuyện này bậc Đạo Sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về vua Udena.

Vào thời ấy, Tôn giả Pindola Bhàradvàja phi hành từ Kỳ Viên qua không gian, thường đến tránh cơn nóng ban ngày trong vườn ngự uyển của vua Udena nước Kosambi. Chuyện kể rằng Tôn giả này trong một đời trước đã làm vua, và thọ hưởng một thời gian dài cảnh vinh quang phú quý trong chính vườn ngự uyển kia cùng đám hầu cận. Nay nhờ công đức thiện nghiệp ông đã tạo được, nên ông thường đến tọa Thiền tại đây, tránh cơn nóng ban ngày và hưởng được cực lạc do chứng đắc Thánh quả.

Một hôm ông vào chỗ đó ngồi dưới một cây Sala đang trổ hoa sung mãn, thì vua Udena đi vào vườn với một đoàn tùy tùng đông đảo. Suốt bảy ngày trước vua uống rượu say nên muốn vào ngự viên giải trí. Vua nằm trên vương sàng trong cánh tay của một nàng cung nữ và được dỗ dành cho chóng ngủ thiếp đi. Sau đó đám nữ nhạc ngồi ca hát quanh vua đặt nhạc khí xuống, vừa đi quanh quẩn trong vườn ngự uyển vừa nhặt hoa trái. Dần dần họ thấy vị Trưởng lão ấy nên bước lên, đảnh lễ vị ấy và ngồi xuống. Vị Trưởng lão ngồi tại chỗ đó thuyết pháp cho họ nghe. Nàng cung nữ kia đổi cánh tay để thức vua dậy, vua hỏi:

- Bầy tiện tỳ kia đi đâu cả rồi?

Nàng đáp:

- Chúng đang ngồi vòng quanh một nhà tu khổ hạnh.

Vua nổi cơn thịnh nộ, đi đến gặp vị Trưởng lão và mạ lỵ phỉ báng:

- Đi ngay, ta muốn kẻ kia phải bị bầy kiến xé xác ra!

Thế là trong cơn thịnh nộ, vua truyền đem một thúng kiến đỏ đến rải tung trên thân thể vị Trưởng lão. Song vị này đã bay lên không gian, và thuyết giáo cho vua xong, trở về Kỳ Viên hạ xuống trước cổng Hương phòng. Đức Như Lai hỏi:

- Ông từ đâu đến?

Tôn giả ấy kể lại sự việc trên. Ngài bảo:

- Này Bhàradvàja, đây không phải là lần đầu tiên vua Udena nổi sân hận và lăng mạ một kẻ tu hành, mà trước kia cũng đã như thế.

Rồi theo lời thỉnh cầu của vị Trưởng lão, Ngài kể một chuyện quá khứ.

Chuyện quá khứ

Một thời, khi vua Brahmadatta lên ngôi tại Ba La Nại; bậc Đại sĩ sinh làm con trai của một người Chiên đà la (Candàla: hạ đẳng tiện dân) ở ngoại thành, họ đặt tên ngài là chú voi Màtanga. Sau đó ngài thông đạt trí tuệ, danh tiếng lan truyền khắp nơi là bậc Hiền trí Màtanga.

Lúc bấy giờ có một nàng tên Dittha- Mangalikà (Người thấy các Điềm lành), con gái của một vị thương nhân thành Ba La Nại, cứ một hoặc hai tháng một lần, thường vào ngự viên vui đùa cùng đám bạn đồng hành đông đảo.

Một ngày kia, bậc Đại sĩ đi vào thành, liền gặp Dittha-Mangalikà, ngài bước sang một bên và đứng im phăng phắc. Từ sau búc màn, Dittha trông thấy ngài và hỏi:

- Ai đó?

- Thưa cô nương, một kẻ Chiên đà la.

- Hừ, nàng đáp,- ta đã thấy nhằm một vật mang điềm xui xẻo.

Rồi nàng rửa mắt bằng nước hoa và quay đi. Đám người đi với nàng la lớn:

- Này tên bần cùng hèn hạ kia, mày đã làm chúng ta mất phần cơm rượu miễn phí hôm nay.

Trong cơn giận dữ, họ lấy tay chân đấm đá bậc Hiền trí Màtanga, khiến cho ngài bất tỉnh rồi bỏ đi. Sau một lát ngài hồi tỉnh và nghĩ thầm: "Đám người đi theo Dittha-Mangalika đã vô cớ đánh đập ta, một kẻ vô tội. Ta quyết sẽ không nhúc nhích cho đến khi ta chiếm được nàng, chẳng chịu đi trước một chút nào cả".

Với quyềt định này, ngài bước đi đến trước cửa nhà cha nàng. Khi đám gia nhân hỏi tại sao ngài nằm đó, ngài đáp:

- Ta chỉ muốn được nàng Dittha-Mangalikà mà thôi.

Một ngày trôi qua, rồi hai, ba, tư, năm, sáu, quyết định của chư Phật thường thường không sao lay chuyển được; vì thế vào ngày thứ bẩy họ phải đem cô gái ra trao cho ngài. Sau đó nàng bảo:

- Nào đứng lên chàng ơi, ta cùng đi về nhà chàng đi!

Song ngài đáp:

- Cô nương ôi, ta vừa bị bọn người nhà nàng đánh đập nên thân, nay ta yếu lắm, nàng hãy cõng ta trên lưng và mang đi.

Nàng làm theo lời ấy ngay trước mặt mọi người dân trong thành và nàng cứ tiến dần từ thành đô đi đến vùng tiện dân Chiên đà la cư trú.

Ở đó trong vài ngày, bậc Đại Sĩ giữ nàng lại mà không chút nào xâm phạm các luật lệ của giai cấp. Rồi ngài suy nghĩ: "Chỉ bằng cách từ bỏ thế tục, chứ không còn cách nào khác, ta mới có thể cho cô nương này thấy cảnh vinh hiển tột bậc và cho nàng hưởng những lễ vật cao sang nhất". Vì thế ngài bảo nàng:

- Này nương tử, nếu ta không vào rừng kiếm ăn thì chúng ta không thể sống được. Vậy ta muốn vào rừng, nàng hãy đợi cho đến khi ta về; song đừng có lo âu gì cả.

Ngài ra lệnh cho gia nhân không được sao nhãng đối với nàng, rồi đi vào rừng, sống cuộc đời người tu hành, rất nhiệt tâm tinh tấn; vì vậy trong bẩy ngày, ngài tu tập và thành tựu Tám thiền chứng và Năm thắng trí. Sau đó ngài suy nghĩ: "Nay ta đã có thể bảo vệ Dittha-Mangalikà được rồi".

Nhờ thần thông lực, ngài trở về và hạ xuống cổng làng Chiên đà la, từ đó đi vào nhà Dittha Mangalikà. Khi nghe tin ngài trở về, nàng bước ra và òa lên khóc bảo:

- Tại sao chàng bỏ thiếp và đi tu khổ hạnh?

Kệ ngôn

1- Lão từ đâu đến đắp y dơ, Người ngợm tồi tàn tựa quỷ ma, Giẻ rách làm y quàng trước ngực, 6- Ngạo mạn giống dòng quá tự kiêu, Tham sân si, uống rượu say nhiều, Người tâm chứa đủ sai lầm ấy, 7- Ngạo mạn giống dòng quá tự kiêu, Tham sân si, uống rượu say nhiều, Người tâm chứa đủ sai lầm ấy, 9- Phỉ báng Hiền nhân! Lợi ích bằng Với khi nuốt ngọn lửa đang hồng, Hay là sắt cứng, đưa răng cắn, 10- Nói vậy, Màtanga trí nhân, Bậc phò chánh đạo, lý thuần chân, Rồi ngài bay bổng trên không khí 11- Vặn tréo đầu con khỏi bả vai, Kìa sao con duỗi cánh tay dài, Bơ vơ mắt trắng dường như chết, 12- Ẩn sĩ đây khoác áo dơ, Tồi tàn người ngợm tợ yêu ma, Y bằng giẻ rách quàng ngang ngực, 15- Vặn tréo đầu con khỏi bả vai, Kìa sao con duỗi cánh tay dài, Bơ vơ mắt trắng dường như chết, 16- Quỷ linh đủ đại lực uy thần Đẹp mắt theo hầu các trí nhân, Chúng thấy con nàng sân, ác ý, 17- Chính các thần linh tạo việc trên, Hiền nhân đừng phẫn nộ thân hèn, Xin ngài từ mẫn vì con thiếp, 18- Tâm ta, hãy biết, chẳng tiềm tàng, Từ trước đến giờ, ý hận sân, Con trẻ không thông ba Thánh điển, 19- Con người có thế, hỡi hiền nhân, Bỗng chốc trí khôn hóa tối tăm, Tha lỗi thiếp này, thưa Trí giả, 20- Chút của thừa này, hãy lấy mang, Cho Man-da khốn khổ phần ăn, Con nàng sẽ mạnh mau bình phục, 23- Hễ khi tham dục với cuồng sân, Được tống ra ngoài các thế nhân, Bố thí hiền nhân thanh tịnh ấy, 24. Người ta kể chuyện cả non sông Của xứ Mejjha phải diệt vong, Nước kia bị xóa tan bờ cõi

Trong chuyện xưa	Thời Đức Phật
vua Udena	Mandavya và Ta chính là bậc Hiền trí Màtanga

Trong chuyện xưa

Thời Đức Phật

vua Udena

Mandavya và Ta chính là bậc Hiền trí Màtanga

①Duyên khởi hiện tại

②Chuyện quá khứ

③Kệ ngôn

④Nhận diện tiền thân

Duyên khởi hiện tại

Chuyện quá khứ

Kệ ngôn

Nhận diện tiền thân